< meta name=ProgId content=Word.Document>< meta name=Generator content="Microsoft Word 12">< meta name=Originator content="Microsoft Word 12">

Bích Thị Xuân đang chờ thi vào Đại học Sư phạm Sài Gòn. Photo courtesy of Dân Trí

Bất kể thế nào thì những câu chuyện về các cá nhân, các gia đình này vẫn gợi nơi người biết chuyện sự xót xa, day dứt. Còn gì nữa sau cảm nhận đó?

Nhà nghèo hiếu học

Tuần qua, trong các thông tin liên quan đến đợt tuyển sinh đại học của năm nay ở Việt Nam, công chúng đặc biệt quan tâm đến hai câu chuyện, liên quan tới hai thí sinh, một ở miền Trung và một ở miền Tây Nam bộ.

Câu chuyện thứ nhất kể về một nữ thí sinh tên là Bích ThịXuân, người Chăm, ngụ ở xã Phú Lạc, huyện Tuy Phong, tỉnh Bình Thuận. Cha cô là một người chuyên vác cá thuê, còn mẹ cô thì đi mót lúa để nuôi năm đứa con. Cũng vì vậy mà họ không đủ khả năng nuôi các con ăn học thành tài.

Để có thể đeo đuổi việc học, Bích Thị Xuân cũng đi làm thuê. Song gánh nặng từ chuyện học hành của chị em cô không vì thế mà nhẹ đi. Một trong số bốn đứa em của cô gái này đã tự nguyện bỏ học đi chăn bò để các anh, chị, em của mình vẫn có thể tới trường. Mùa tuyển sinh đại học năm nay, Bích Thị Xuân vào TP.HCM để dự thi…

Cuối cùng, người chủ căn nhà mà cô thuê chỗ trọ đã kể với báo giới về việc, do quá nghèo, Bích Thị Xuânđã nhịn ăn suốt ba ngày nhằm tiết kiệm tiền chờ đợt thi thứ hai.

Bích Thị Xuân kể với phóng viên báo điện tử Dân Trí rằng, cô đã quen nhịn đói, các thành viên trong gia đình thường phải nhường cơm cho nhau nên cô ăn rất ít. Nhờ vậy, cô có thể nhịn bốn bữa liên tục...

Báo chí Việt Nam còn giới thiệu với công chúng một thí sinh khác: Trương Văn Dương, ngụ tại xã Hội Xuân, huyện Cai Lậy, tỉnh Tiền Giang.

Vào thời điểm đang diễn ra đợt thi thứ nhất, ông Phạm Ngọc Đáng, tài xế xe đò phát giác chàng thanh niên gầy gò, rách rưới, ngủ ở vỉa hè là thí sinh đang tham dự kỳ thi tuyển sinh vào Đại học Sư phạm TP.HCM.

Quá ít tiền nên Trương Văn Dương tự đạp xe hàng trăm cây số, tìm về Sài Gòn dự thi. Quá ít tiền, Trương Văn Dương mang theo bánh tét, nước uống và ngủ ở lề đường để dựcho xong kỳ thi…

Hầu hết chúng tôi là người mua bán ve chai. Những ngày các em đi thi thì chúng tôi nghỉ làm công việc đó để giúp các em, để các em có tinh thần đi thi cho tốt!

Bà Trần Thị Ngân, Hà Nội

2 mặt của 1 vấn đề

Đã và đang có nhiều người chìa tay giúp Bích Thị Xuân và Trương Văn Dương. Trong đó có không ít người chẳng hề khá giả chút nào.

Hồi đầu tháng này, đài chúng tôi đã từng thực hiện một phóng sự giới thiệu việc linh mục, tu sĩ, giáo dân Tổng giáo phận Hà Nội và khoảng 800 sinh viên cả Công giáo lẫn ngoài Công giáo cùng góp sức hỗ trợ những thí sinh nghèo về Hà Nội tham dự kỳ thi tuyển sinh vào đại học.

Bà Trần Thị Ngân, một trong những người tình nguyện nấu nướng, cung cấp các bữa ăn cho những thí sinh nghèo kể: “Tôi bán ve chai. Hầu hết chúng tôi là người mua bán ve chai. Những ngày các em đi thi thì chúng tôi nghỉ làm công việc đó để giúp các em, để các em có tinh thần đi thi cho tốt!”.

Còn linh mục Nguyễn Văn Khải, giáo xứ Thái Hà, Hà Nội thì giải thích lý do khiến Tổng giáo phận Hà Nội, tổ chức công việc được gọi là “Tiếp sức mùa thi”:

“Thí sinh ở các vùng quê rấtnghèo mà lối sống ở Hà Nội khác các vùng quê. Cho nên chúng tôi kêu gọi mọi người ở thành phố này, đang định cư cũng như những người đanghọc tập, làm việc tạm thời tại đây, mỗi người hy sinh một tí giúp các em có điều kiện ăn ở, đi lại tốt hơn, cho các em yên tâm để thi cử cho tốt đẹp. Chúng tôi nghĩ rằng, mỗi một em thi đậu đại học thì đất nước, quê hương có tương lai hơn.”

Số thanh niên nghèo, nỗ lực đến kiệt sức, với hy vọng có thể học hành thành tài để thay đổi số phận, rộng hơn là những người nghèo đang phải gánh chịu vô số thiệt thòi, khổ đau, vẫn nhận được những sự giúp đỡ đáng trân trọng như thế của nhiều người giàu lòng hảo tâm. Song chừng đó đã đủ?

Nhà báo Vũ Đình Trọng, một biên tập viên của nhật báo Viet Herald, tại Nam California, chia sẻ suy nghĩ của ông về những phóng sự xã hội mà ông đã đọc trên báo chí Việt Nam:

“Tôi có nhiều cảm xúc trái ngược nhau khi đọc những câu chuyện như thế trên báo chí Việt Nam. Một mặt, những câu chuyện này khiến người ta cảm phục nghị lực của những người không khuất phục nghịch cảnh, cũng như cảm kích nghĩa cử của những người tham gia tương trợ người khác vượt qua nghịch cảnh.

Chính quyền Việt Nam sẽ dựa vào đâu để xây dựng xã hội dân chủ, công bằng, văn minh như họ vẫn tuyên bố? Thật đau lòng khi người nghèo, chiếm đa số trong xã hội chỉ biết trông chở vào may mắn và sự trắc ẩn của đồng loại.

Nhà báo Vũ Đình Trọng, California

Mặt khác, tôi lại cảm thấy hết sức phẫn nộ. Tai sao đến giờ này, Việt Nam vẫn chưa có chính sách an sinh xã hội hợp lý và hữu hiệu? Nếu may mắn được báo chí nhắc tới thì người nghèo, người bất hạnh mới có cơ hội vượt qua nghịch cảnh, còn không thì đành chịu!

Thiếu chính sách an sinh xã hội hợp lý và hữu hiệu, chính quyền Việt Nam sẽ dựa vào đâu để xây dựng xã hội dân chủ, công bằng, văn minh như họ vẫn tuyên bố? Thật đau lòng khi người nghèo, chiếm đa số trong xã hội chỉ biết trông chở vào may mắn và sự trắc ẩn của đồng loại.”

Trước nay, chính phủ Việt Nam vẫn thường tỏ ra rất tự hào về các thành tựu mà Việt Nam đã đạt được trong lĩnh vực kinh tế.

Còn trong lĩnh vực xã hội? Hồi tháng 3 năm 2007, tại một hội nghị về chủ đề “Cập nhật nghèo” do Viện Khoa học Xã hội Việt Nam tổ chức, giới nghiên cứu xã hội cho biết, so với các số liệu khảo sát năm 1993 thì tới năm 2004, khoảng cách giữa các nhóm người giàu nhất và nhóm người nghèo nhất đang nới rộng liên tục và đáng kể.

Năm 1993, chi cho tiêu dùng tính trên đầu người của gia đình giàu nhất cao gấp 5 lần so với gia đình nghèo nhất, đến năm 2004, tỷ lệ này tăng lên 6,3 lần. Phát triển đã làm tăng thêm khoảng cách giữa các nhóm dân cư, sự phân tầng xã hội rõ nét hơn và hệ lụy tất yếu sẽ là tạo thêm bất bình đẳng giữa nông thôn và thành thị, giữa người giàu và người nghèo.

Năm 2006, chính quyền Việt Nam loan báo triển khai “Chương trình quốc gia về xoá đói giảm nghèo”, theo đó, sẽ giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống còn 15% vào năm 2010.

Chỉ còn sáu tháng nữa là đến năm 2010 nhưng các báo cáo gần đây của một số tổ chức quốc tế cho thấy, khoảng 50% dân số Việt Nam vẫn chưa có thu nhập vượt qua ngưỡng nghèo là 2 đô la Mỹ/người/ngày/.

Ai đã, đang và sẽ giúp người nghèo? Thực tế cho thấy đối tượng phải giúp họ thoát khỏi nghèo đói một cách căn cơ, hợp lý vẫn chưa phải là chính quyền. Chẳng lẽ đó không phải là chức trách của chính quyền?

-  Một tuần trước đây, Công an TP.HCM lại bắt quả tang 51 cô gái đang trình diễn cho 5 người đàn ông Hàn Quốc xem mặt. Vụ việc này đã khiến dự luận một lần nữa bức xúc về tình trạng môi giới hôm nhân nước ngoài trái phép. Trao đổi về vấn đề này, PGS-TS dân tộc học Nguyễn Văn Tiệp cho rằng: Kết hôn với người nước ngoài là nhu cầu có thực của một bộ phận phụ nữ Việt Nam, tại sao không vẽ đường cho hươu chạy đúng để môi giới hôn nhân nước ngoài trở thành hợp pháp? [links()]PGS Nguyễn Văn Tiệp là Trưởng Khoa Nhân học Trường Đại học KHXH&NV TP.HCM, Đại học Quốc Gia TP.HCM, người có nhiều năm tâm huyết nghiên cứu về vấn đề hôn nhân xuyên quốc gia. Ông cũng đi điền dã tại nhiều tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long và cả Đài Loan, Hàn Quốc để tìm hiểu đời sống của các cô gái lấy chồng nước ngoài.  PGS-TS dân tộc học Nguyễn Văn Tiệp. - Đứng ở góc độ một nhà nghiên cứu dân tộc học, ông nhận xét thế nào về tình hình môi giới hôn nhân trái phép với người nước ngoài hiện nay? Theo tôi, nói là trái phép vì chúng ta chưa có giải pháp hữu hiệu quản lý vấn đề môi giới hôn nhân với người nước ngoài. Mà cũng chính vì thế, mặt trái của vấn đề này đang lớn dần, rủi ro xảy ra đối với phụ nữ Việt Nam lấy chồng nước ngoài thông qua môi giới hôn nhân trái phép cũng tăng cao. Ở các nước như Malaysia, Indonesia, Philippines… vào những năm đầu thế kỷ 21 cũng đã từng “nở rộ” tình trạng môi giới hôn nhân trái phép. Thực chất đây là biểu hiện của hình thức di dân từ những quốc gia chậm phát triển sang những quốc gia phát triển. Thời gian sau, tình trạng này sẽ dần bão hòa do sự mất cân bằng giới. Ở nước ta, đã có nhiều trường hợp môi giới hôn nhân với người nước ngoài làm ảnh hưởng đến thuần phong mỹ tục, xúc phạm đến nhân phẩm người phụ nữ Việt Nam. Nhưng theo tôi, việc cấm là giải pháp chưa triệt để, do lấy chồng nước ngoài là nhu cầu có thực của một bộ phận phụ nữ Việt Nam. Nói đi cũng phải nói lại, do sự phát triển không đồng bộ của xã hội, các vùng miền, những cô gái đã và đang có ý định, xem việc lấy chồng nước ngoài là một lối thoát. Hầu hết các cô gái bị dụ dỗ bởi những người môi giới hôn nhân trái phép và bị kích thích bởi viễn cảnh sung túc mà một số ít lấy chồng Đài Loan, Hàn Quốc do nỗ lực thích nghi với môi trường sống tại quốc gia mới đã có điều kiện chu cấp tiền bạc cho gia đình tại Việt Nam. - Theo ông, hình thức xử phạt môi giới hôn nhân trái phép hiện nay đã đủ sức răn đe chưa? Chắc chắn là không, vì lợi nhuận mà tổ chức môi giới thu được quá cao so với số tiền xử phạt. Chiếu theo Nghị định 150/2005/NĐ- CP, người tổ chức môi giới hôn nhân trái phép chỉ bị xử phạt từ 1.000.000 - 2.000.000 đồng. Nhưng để tăng tiền phạt và hình thức thức xử phạt như dư luận từng đề cập, theo tôi khó khả thi. Một mặt, như tôi đã phân tích, kết hôn với người nước ngoài là nhu cầu có thực của một bộ phận phụ nữ Việt Nam. Cho dù đó là hành động “cực chẳng đã”, về mặt quản lý nhà nước, chúng ta vẫn nên giải quyết nhu cầu cho họ, vì nếu cấm, họ vẫn tìm cách thông qua những đường dây môi giới chui để đạt mục đích. Vậy tại sao không vẽ đường cho hươu chạy đúng? Mặt khác, trong khi môi giới hôn nhân với người nước ngoài không được pháp luật cho phép, tức là không hợp pháp, mà nâng mức xử phạt hành chính cũng như đề nghị truy cứu trách nhiệm hình sự là điều chưa thỏa đáng. Tại sao chúng ta không thử lật lại vấn đề thế nào là môi giới hôn nhân với người nước ngoài một cách hợp pháp? Rất nhiều những cô gái xuất hiện trong hoạt động kinh doanh này với vai trò tiếp viên, nhân viên phục vụ, gái nhảy... sau khi bị dạt vòm từ những đường dây môi giới hôn nhân trái phép, một số người liên quan đến cả tệ nạn mại dâm. Ảnh: Quốc Quang - Vậy từ nghiên cứu dân tộc học có thể giải quyết vấn đề hôn nhân xuyên quốc gia như thế nào? Tôi cho rằng có thể đặt ra những tiêu chuẩn, ràng buộc về mặt pháp lý đối với môi giới hôn nhân xuyên quốc gia. Từ đó nâng cao mức xử phạt hành chính so với hiện nay cũng như đề nghị truy cứu trách nhiệm hình sự đối với những tổ chức môi giới hôn nhân trái phép. Đó là cách lấy hợp pháp để răn đe, xử phạt bất hợp pháp. Ở nhiều nước Châu Á, môi giới hôn nhân với người nước ngoài là hợp pháp vì nhà nước quản lý chặt chẽ. Cũng theo đó, các trung tâm, tổ chức môi giới hôn nhân xuyên quốc gia phải đóng thuế và tuân thủ những quy định mà luật pháp nước họ đề ra. Hiện nay, vai trò tư vấn để có nhiều thông tin thẩm định trong hôn nhân xuyên quốc gia ở Việt Nam không cao. Các cô gái lấy chồng nước ngoài hầu hết chỉ quan tâm người mình sắp lấy “hơi giàu” hay “giàu lắm” mà không tìm hiểu nhiều về phong tục tập quán của quốc gia mình sẽ đến. Từ đó, khoảng cách giữa cô dâu Việt Nam với chồng cũng như gia đình chồng ngày một xa, dẫn đến những bị kịch đáng tiếc. - Đã xảy ra không ít vụ việc, những tổ chức, đường dây môi giới hôn nhân trái phép biến tướng thành tổ chức đường dây mua bán phụ nữ xuyên quốc gia. Hợp pháp hóa việc môi giới hôn nhân với người nước ngoài có khả năng tạo điều kiện cho một số đối tượng xấu dễ dàng núp bóng hoạt động hơn không? Không tránh khỏi những trường hợp đó, nhưng cơ quan chức năng tại nhiều địa phương cũng đang kiến nghị bổ sung thêm tội danh “buôn người” thay vì chỉ quy định tội danh “mua bán phụ nữ và trẻ em”. Kết hợp vấn đề này với việc hợp pháp hóa hôn nhân với người nước ngoài trên cơ sở giữ gìn thuần phong mỹ tục và giao lưu văn hóa, xã hội, chúng ta càng có sơ sở để phạt nặng những đường dây môi giới hôn nhân trái phép khi biến tướng thành đường dây mua bán phụ nữ. Nếu không giải quyết để quản lý chặt chẽ hơn, môi giới hôn nhân trái phép có nguy cơ trở thành bóng ma “hộ tống” nạn buôn người.  Quốc Quang