Châu Á quá nhỏ hẹp, không đủ sức cho hai "hổ" cùng "chuồng", khiến quyền lợi Trung - Ấn va chạm, quan hệ song phương nổi lên nhiều khúc mắc với hàng loạt điểm nóng sẵn sàng bùng nổ.

 Ấn Độ - Trung Quốc "so găng"

Sau một thời gian phát triển kinh tế “nhanh chóng mặt”, thực lực của Ấn Độ và Trung Quốc được nâng cao đáng kể. Và để tương xứng với sức mạnh kinh tế đó, hai nước đều muốn tìm kiếm vị thế mới, thị trường mới, nguồn năng lượng mới... và mở rộng ảnh hưởng của mình.

Điểm nóng kinh tế và an ninh quốc gia

Hai nước có nhiều va chạm nhưng nổi bật nhất vẫn là những vấn đề liên quan tới kinh tế và an ninh quốc gia. 

Điển hình là tranh chấp biên giới dài hàng nghìn km giữa hai nước vẫn chưa được giải quyết từ năm 1962 và cái "ung" này thỉnh thoảng lại trở trứng, khiến quan hệ Ấn Độ - Trung Quốc đau tím tái

Tranh chấp biên giới từng khiến hai nước đánh nhau.

Và ngay cả lĩnh vực thương mại song phương, dù có tốc độ phát triển nhanh nhất giữa các nền kinh tế mới nổi, cũng tồn tại việc thiếu tin cậy lẫn nhau. Đã vậy, chúng còn liên tục xuất hiện thêm rạn nứt về các khoản cho vay đa phương, thỏa thuận hạt nhân dân sự Ấn Độ - Mỹ...

Rõ ràng, quan hệ song phương tiềm ẩn  nhiều bất đồng lớn tới mức Tổng biên tập Tạp chí Quốc phòng Ấn Độ là Bharat Verma phải cho rằng, Trung Quốc có thể tấn công Ấn Độ trước 2012 để dạy nước này bài học cuối cùng, cũng như đảm bảo vị trí thống lĩnh tại châu Á.

Trung Quốc ra tay trước

Tuy chưa tấn công Ấn Độ như lời tiên đoán của ông Bharat Verma nhưng trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt đó, Bắc Kinh đã ra tay trước. Và một trong những biện pháp giới cầm quyền nước này đưa ra chính là bao vây Ấn Độ, tạo lập vành đai bao vây trước khi New Delhi kịp lớn mạnh, vượt tầm kiểm soát.  

Đối tác đầu tiên mà Bắc Kinh chọn chính là Sri Lanka  bởi nước này vừa là nơi nắm giữ các tuyến đường vận tải tàu biển quan trọng, vận chuyển dầu của thế giới, vừa coi Ấn Độ là đối thủ.   

Trung Quốc tăng cường bao vây Ấn Độ. Ảnh minh họa.

Sau khi giúp Chính phủ Sri Lanka trong các lĩnh vực quân sự, ngoại giao và viện trợ hàng tỷ USD để họ đánh bại lực lượng Những con hổ giải phóng Tamil, Trung Quốc  được lại quả không ít. Đó là việc quốc đảo này cho Bắc Kinh sử dụng cảng nước sâu ở Hambantota, qua đó kiểm soát được nhiều tuyến đường vận chuyển huyết mạch trên biển, có ý nghĩa sống còn với Ấn Độ.

Không dừng lại, Trung Quốc còn dựng lên lá chắn ở phía Tây Nam, ngăn chặn ý định Đông tiến của Ấn Độ bằng cách lôi kéo Myanmar, biến nước này thành đồng minh thân cận nhất. Bằng chứng là Bắc Kinh liên tục thúc đẩy thương mại song phương, trở thành đối tác buôn bán lớn nhất của Naypyidaw, liên tục bảo vệ nước này tại Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc, xây dựng hoặc nâng cấp các cơ sở thương mại, các căn cứ hải quân...

Đổi lại, Trung Quốc được phép khai thác mỏ khí tự nhiên của Myanmar với giá hữu nghị, cũng như từng bước tiếp cận những nguồn tài nguyên thiên nhiên (dầu lửa, khí đốt, than đá, thiếc, đồng, uranium, gỗ, thủy điện). Điều này vừa có lợi cho Trung Quốc, vừa kết lấy lòng Myanmar và quan trọng hơn, cắt đi một nguồn cung nguyên, nhiên liệu cho nhu cầu kinh tế Ấn Độ; cũng như lấy đi của Ấn Độ một đồng minh trong vùng đệm an ninh.

Myanmar trở thành đồng minh, lá chắn cho Trung Quốc.

Một nước khác cũng được Trung Quốc tận dụng là "kẻ thù" của Ấn Độ: Pakistan. Bằng cách giúp đỡ tài chính, kỹ thuật vũ khí, đặc biệt là vũ khí hạt nhân... cho Islamabad, Bắc Kinh được phép xây dựng một căn cứ hải quân lớn, trạm giám sát ở Gwadar và một bến cảng ở Pasni.

Đã vậy, với việc giúp Pakistan phát triển vũ khí hạt nhân, Bắc Kinh đã giúp kẻ thù của kẻ thù, khiến Ấn Độ phải chia lửa đối phó Pakistan ở phía Tây, không thể dồn sức cho cuộc cạnh tranh với Trung Quốc ở phía Bắc, Đông và Nam.

Xét trên bình diện toàn khu vực xung quanh Ấn Độ, Trung Quốc còn âm thầm lôi kéo Nepal, Bangladesh... tạo thế bao vây Ấn Độ trên đất liền. Và với hàng loạt hải cảng, căn cứ hải quân ở các nước thân thiết với Trung Quốc dọc theo Ấn Độ Dương, Bắc Kinh tạo thành vành đai trên biển.

Vành đai (màu đen) bao vây Ấn Độ.

Có thể nói, Trung Quốc đã đi trước một bước, bao vây thành công Ấn Độ, hoàn toàn có cơ sở để kìm chế được cường quốc này.

Ấn Độ không ngồi yên

Trước sự uy hiếp của Trung Quốc, Ấn Độ cũng không chịu khoanh tay ngồi nhìn. Ngoài việc tự lực phát triển kinh tế, tăng cường hợp tác với Mỹ, Nga, ASEAN...tạo thế cân bằng chiến lược, nước này còn tập trung tăng cường sức mạnh quốc phòng. 

Bộ trưởng Quốc phòng A.K. Antony từng tuyên bố trước nhiều tướng lĩnh cấp cao: “Chúng tôi sẽ cung cấp bất cứ những gì các bạn muốn, miễn là đảm bảo lợi ích quốc gia”.

Ấn Độ tích cực đầu tư cho quốc phòng.

Với lập trường như vậy, Ấn Độ mở rộng lực lượng hải quân và tới nay, với 155 tàu chiến, Hải quân Ấn Độ là một trong những lực lượng lớn nhất thế giới. Nhưng điều này chưa khiến New Delhi yên tâm nên nước này dự tính bổ sung thêm ba tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân, ba tàu sân bay vào kho vũ khí của mình trước năm 2015. Và hôm qua, nước này hạ thủy tàu ngầm hạt nhân đầu tiên, trở thành nước thứ 6 trên thế giới có thể tự sản xuất loại vũ khí này.

Ngoài ra, theo Trung tâm Phân tích và Công nghệ, Ấn Độ đã đặt mua 90 máy bay Su-30MKI, sắp tới là 126 máy bay đa chức năng trị giá hơn 10 tỷ USD, cũng như cùng Nga thúc đẩy hợp tác quân sự, nổi bật là việc hai nước cùng nhau nghiên cứu máy bay thế hệ thứ 5.

Ấn Độ còn ký với Nga một hợp đồng nâng cấp 70 máy bay MiG-29 đang được triển khai tại quốc gia Nam Á này.

Ấn Độ đang mua rất nhiều máy bay hiện đại. Ảnh minh họa.

Chuẩn bị, đầu tư... nhiều như vậy nên Ấn Độ có cơ sở để tự tin hơn. Tháng 6 vừa qua, New Delhi thông báo việc triển khai hai sư đoàn với 50.000 - 60.000 binh sĩ dọc biên giới của bang Arunachal Pradesh, giáp Trung Quốc. Ngoài binh sĩ, Ấn Độ cũng triển khai thêm nhiều khí tài khác tại khu vực tranh chấp như đại bác 155mm, trực thăng, cùng nhiều thiết bị bay không người lái khác. Vài ngày sau, bốn máy bay chiến đấu Sukhoi Su-30MIK cũng đỗ xuống căn cứ không quân tại bang này.

Rõ ràng, sau nhiều thập kỷ thua kém người láng giềng Trung Quốc, một Ấn Độ mạnh hơn về kinh tế, bạo dạn hơn, sẵn sàng chịu chơi hơn với Trung Quốc.

Ấn Độ đạt nhiều tiến bộ về tên lửa.

Theo các nhà các nhà phân tích, không ai trong số hai nước muốn gây chiến tranh bởi họ đều có vũ khí hạt nhân, khi giao chiến thì hậu quả là vô cùng lớn, đôi bên đều bị thương nặng, thậm chí hủy diệt lẫn nhau. Tuy nhiên, không thể loại trừ khả năng xảy ra những xung đột, va chạm nhỏ lẻ trong sự kiềm chế, đặc biệt  tại vùng biên giới tranh chấp ở bang Arunachal Pradesh.

Quan hệ Mỹ-Trung: “Hợp tác để định hình thế kỷ 21” Tổng thống Obama đích thân khai mạc diễn đàn. Tổng thống Mỹ Obama đã tuyên bố như vậy khi mở màn loạt thảo luận cấp cao đầu tiên về chiến lược và kinh tế giữa Trung Quốc và Mỹ mà giới chức Washington cho rằng sẽ thúc đẩy hai nước hợp tác chặt chẽ hơn về kinh tế, môi trường và an ninh. Cuộc “Đối thoại Chiến lược và Kinh tế” Mỹ-Trung diễn ra trong hai ngày 27-28/7 với trọng tâm là thảo luận một số các vấn đề rộng lớn, từ những mối quan tâm về tiền tệ cho đến chính sách ngoại giao. Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton và Bộ trưởng Tài chính Timothy Geithner đồng chủ tọa hội nghị. Trung Quốc gửi một phái đoàn hùng hậu gồm 150 giới chức, một phái đoàn đông đảo nhất tới Mỹ từ trước đến nay, dẫn đầu là ủy viên Quốc Vụ Đới Bình Quốc và Phó thủ tướng Vương Kỳ Sơn. Đây là cuộc đối thoại đầu tiên trong cơ chế mới được thành lập theo thỏa thuận giữa Tổng thống Barack Obama và Chủ tịch Hồ Cẩm Đào hồi tháng tháng 4 vừa qua, nhằm tăng cường quan hệ và hiểu biết giữa hai nước. Tổng thống Obama kêu gọi mở một kỷ nguyên mới trong hợp tác giữa Mỹ và Trung Quốc. Ông cho rằng dù hai nước có những khác biệt nhưng có những lĩnh vực quan trọng cả hai bên có thể và phải làm việc với nhau để giải quyết.  “Mối quan hệ giữa Mỹ và Trung Quốc sẽ định hình cho thế kỷ 21. Sự liên hệ này làm cho nó quan trọng như bất cứ sự liên hệ song phương khác trên thế giới. Và điều này phải thực sự củng cố sự hợp tác của chúng ta. Đây là trách nhiệm mà hai bên phải gánh vác”, ông nói. Tổng Thống Obama tuyên bố hai bên cần làm việc với nhau để đối phó với những thách thức của thế giới, bao gồm suy thoái kinh tế toàn cầu, khí hậu thay đổi và sự bành trướng vũ khí hạt nhân. Ông nhấn mạnh tới tầm quan trọng của hợp tác vì “không có quốc gia nào có thể tự đối phó với những thách đố của thế kỷ 21 hay là có thể một mình đạt đến những lợi ích”.  Tạo dựng lòng tin - mục đích hai bên cùng hướng tới Diễn đàn song phương lần này thay thế cho “Đối thoại Chiến lược Kinh tế” được lập ra từ năm 2006, dưới chính quyền Bush, vốn chỉ tập trung vào hồ sơ kinh tế. Tên gọi hai diễn đàn chỉ khác nhau một từ “và”, nhưng cả Washington và Bắc Kinh đều nhấn mạnh đến tầm quan trọng của diễn đàn vì hai bên sẽ thảo luận nhiều chủ đề, chứ không chỉ tập trung vào lĩnh vực kinh tế như trước đây.  Việc đích thân Tổng thống Mỹ đọc diễn ra khai mạc cuộc đối thoại đầu tiên, nói về chính sách của Mỹ đối với châu Á đã chứng tỏ Trung Quốc là một trong những ưu tiên hàng đầu trong chính sách đối ngoại của chính quyền Obama. Sự tham dự của Ngoại trưởng và Bộ trưởng Tài chính Mỹ là động thái nữa chứng tỏ Mỹ muốn đề cao cơ chế đối thoại này. Phát biểu ngay trước cuộc gặp, bà Clinton và bộ ông Geithner đều có chung quan điểm rằng một số vấn đề thế giới có thể được giải quyết bởi Mỹ hoặc Trung Quốc, nhưng một số vấn đề khác không thể được giải quyết nếu không có sự hợp tác giữa Mỹ và Trung Quốc.  Giới chức Mỹ nói rằng cuộc đối thoại hàng năm đầu tiên của chính quyền Tổng thống Obama với Trung Quốc diễn ra vào một thời điểm quan trọng đối với cả hai nước trong bối cảnh Bắc Kinh và Washington hành động để tìm cách hồi phục sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu và tìm kiếm cơ hội để cùng nhau làm việc để giải quyết những vấn đề như khí hậu biến đổi, thương mại và khủng bố. Các đại diện doanh nghiệp và các nhà phân tích về công nghiệp cho hay họ hy vọng cuộc họp sẽ đạt được tiến bộ, nhưng không trông chờ những kết quả đột phá. Còn theo bà Erin Ennis, phó chủ tịch Hội đồng Doanh Nghiệp Mỹ-Trung tại Washington, cuộc họp này có tiềm năng đạt được nhiều tiến bộ, nhưng phải nhớ rằng nghị trình có rất nhiều đề tài thảo luận.  Ngay về vấn đề kinh tế-tài chính, Washington liên tục đòi Bắc Kinh phải nâng giá Nhân dân tệ, qua đó làm giảm bớt khoản nhập siêu khổng lồ của Mỹ. Mỹ cũng kêu gọi Trung Quốc mở cửa khu vực tài chính. Trong khi đó, thâm hụt ngân sách của Mỹ ở mức kỷ lục đã làm cho Trung Quốc lo ngại về giá trị đồng USD. Theo số liệu của Bộ Tài chính Mỹ, tính đến tháng 6 năm nay, Bắc Kinh nắm trong tay 763,5 tỷ USD công trái ngân khố Mỹ. Một vấn đề khác đang được cộng đồng thế giới quan tâm, đó là chống thay đổi khí hậu trên trái đất. Mỹ và Trung Quốc là hai nước đứng đầu thế giới về lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính, nhưng lại chưa tham gia Nghị định thư Kyoto.  Dù vậy, theo giới quan sát, dường như qua việc lập cơ chế đối thoại này, Mỹ và Trung Quốc muốn tạo dựng một diễn đàn nhóm hai nước gọi là G2 - giữa một bên là cường quốc số một thế giới và bên kia là quốc gia đông dân nhất hành tinh đang đi đầu trong số các nước đang trỗi dậy, qua đó giúp hiểu biết, tạo dựng lòng tin lẫn nhau.