Jonathan HeadBBC News, tường thuật từ Hà NộiDù thời tiết lạnh bất thường và khá ẩm ướt, trung tâm thành phố Hà Nội vẫn nhộn nhịp với các hoạt động thương mại, khi mọi người tất bật chuẩn bị cho kì nghỉ lễ Tết Nguyên Đán.
Cách đó chừng nửa giờ chạy xe, ở một hội trường tẻ nhạt giống một ga hàng không, tương lai chính trị Việt Nam được định đoạt bởi 1.510 đại biểu dự Đại hội 12 của Đảng Cộng sản, tổ chức có quyền lực tuyệt đối, độc tôn được Hiến pháp công nhận.
Chuyện như thể đang xảy ra trên một hành tinh khác.
Tất nhiên mọi người đều biết Đại hội Đảng đang diễn ra. Hà Nội được trang trí với những băng rôn, áp phích vàng-đỏ phong cách xưa cũ, với hình ảnh giai cấp công nông hưởng niềm vui cách mạng, mừng sự kiện chính trị diễn ra năm năm một lần.
Thế nhưng chẳng có ai trong những người tôi hỏi chuyện cảm thấy họ có mối liên hệ gì với sự kiện mà họ gần như bị gạt sang bên lề.
“Chúng tôi nói rất nhiều về Đại hội, chúng tôi xem TV”, Dương Bùi, ca sỹ trưởng nhóm 22 tuổi đang biểu diễn cho nhóm nhạc Windrunner tại Hà Nội Creative City, chia sẻ. “Nhưng để với tới được thì rất khó. Chuyện chúng tôi gửi ý kiến xây dựng đất nước tới Đại hội Đảng là chuyện thật xa vời."
Trận chiến quyền lực
Việt Nam theo chủ nghĩa cộng sản với nguyên tắc tập trung dân chủ, nơi Đảng là lực lượng duy nhất nắm quyền. Một khi được tổ chức quyết định, các đảng viên phải tuân thủ. Các cuộc tranh luận thường được giải quyết trước khi diễn ra Hội nghị, sự kiện tập trung quyền lực cao nhất của Đảng.
Thế nhưng lần này điều đó đã không xảy ra.
Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng muốn lấy được vị trí Tổng bí thư. Ông đã dẫn dắt chuyển hóa nền kinh tế chú trọng xuất khẩu, với những câu chuyện sản xuất thành công. Việc trở thành Tổng bí thư hẳn sẽ khiến ông Nguyễn Tấn Dũng trở thành một trong những người lãnh đạo quyền lực nhất thời hiện đại.
Trong vai trò một nhà lãnh đạo của Việt Nam, ông đã có vị thế quốc tế cao bất thường nhờ việc thúc đẩy mạnh hệ nồng ấm với cựu thù Mỹ, yêu cầu cải cách nhanh hơn ở các ngành công nghiệp quốc doanh.
Image copyrightHoang Dinh Nam AFP
Ông Nguyễn Tấn Dũng xây dựng được một mạng lưới gây nhiều ảnh hưởng trong các lực lượng an ninh cũng như cộng đồng doanh nghiệp.
Cho tới vài tháng trước khi Đại hội diễn ra, ông dường như có được sự hậu thuẫn của 200 ủy viên Trung ương Đảng, điều đã giúp ông sống sót qua được ít nhất hai vụ định loại bỏ ông khỏi vị trí.
Nhưng chuyện gì đã xảy ra? Một dấu hiệu cho thấy mức độ ủng hộ đã giảm đi là chuyện có một lá thư bị phát tán, dường như là từ phía ông Dũng, phản hồi những cáo buộc nghiêm trọng buộc tội Thủ tướng bởi ba nhà học giả. Việc ông phải đáp lời cho thấy những lời cáo buộc đã nhận được những hậu thuẫn đầy quyền lực.
Cần nhớ rằng với tính cách cùng sự nổi tiếng của mình, ông Dũng là một nhân vật gây nhiều tranh cãi trong Đảng. Gia đình Thủ tướng đã trở nên giàu có và thăng tiến chính trị. Khi kinh tế tăng trưởng nhanh thì tham nhũng cũng gia tăng. Nỗ lực tư nhân hóa khối nhà nước diễn ra rất chậm chạp.
Chúng ta biết rằng khi Đại hội Đảng khai mạc tuần rồi, ông Dũng đã không có trong danh sách ứng viên được Bộ Chính trị chuẩn y để trở thành Tổng bí thư tiếp theo.
Một nỗ lực từ phe ủng hộ ông Dũng để đưa ông vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng, nơi Thủ tướng có thể đối đầu với Tổng Bí thư đương nhiệm Nguyễn Phú Trọng, đã thất bại, một phần vì ông Trọng khéo léo áp dụng các quy tắc rối rắm để kiểm soát Đại hội.
Ông Trọng, người được cho người đi theo đường lối bảo thủ, đã là đối thủ lâu năm của Thủ tướng. Với chiến thắng của mình, phe bảo thủ chiếm ưu thế, khiến người ta nay nghi ngờ nghị trình cải cách của ông Nguyễn Tấn Dũng.
Lời tái khẳng định trong ngày khai mạc Đại hội từ ông Trọng rằng chủ nghĩa xã hội vẫn sẽ được củng cố, dường như càng làm sáng tỏ luận điểm trên.
Nhưng thực ra Đảng không phân rẽ một cách đơn giản như thế. Trên thực tế, nhân sự mới bao gồm cả những gương mặt trẻ, những chính trị gia ủng hộ cải cách, và các lựa chọn để áp dụng thay đổi của ông Trọng cũng chỉ có giới hạn.
“Thực tiễn vẫn luôn mạnh mẽ hơn lý thuyết, giáo điều,” kinh tế gia Lê Đăng Doanh nói, “và nền kinh tế của Việt Nam ngày hôm nay bị sức ép phải thay đổi. Nếu khối quốc doanh chiếm vai trò chủ đạo thì đó sẽ là cuộc cạnh tranh không lành mạnh. Việt Nam giờ đây đã hội nhập sâu rộng với kinh tế thế giới.”
Image copyrightNon BBC
Các ngành công nghiệp quốc doanh là ví dụ điển hình. Di sản của nền kinh tế chỉ huy đã được xây dựng trong suốt cuộc chiến tranh chống Pháp và Mỹ hiện diện mọi nơi, từ ngành chế tạo xe hơi, tàu biển, cho tới ngành sữa và may mặc. Chúng chiếm gần một phần ba tổng GDP và ngốn gần như toàn bộ các khoản tín dụng trong hệ thống ngân hàng địa phương, nhưng hầu hết các doanh nghiệp này đều làm ăn thua lỗ.
Ông Dũng đã khuyến khích một vài công ty quốc doanh trở thành 'đầu tàu' với việc mở rộng ngành nghề, quy mô hoạt động. Đó quả là một tai họa.
Công ty đóng tàu và vận chuyển hàng hóa đã sụp đổ dưới một đống nợ. Vậy nên trong vài năm gần đây, ông Dũng đã khuyến khích các công ty này cải tổ, tư nhân hóa một phần và bán bớt những mảng làm ăn thua lỗ. Tuy nhiên, đó không hề là kế hoạch dễ thực hiện.
Trần Việt, một quan chức trong tập đoàn dệt may quốc doanh Vinatex, là một trong những tập đoàn quốc doanh làm ăn thành công nhất, chuyên xuất khẩu sản phẩm sang Mỹ và Châu Âu, nói: “Là một doanh nghiệp nhà nước, chúng tôi bị ràng buộc bởi rất nhiều điều kiện, quy định – nhiều hơn rất nhiều so với một công ty tư nhân. Nhưng chúng tôi cũng không thể cứ thế mà đóng cửa nhà máy.”
Khi tới thăm một trong nhiều xưởng may của Vinatex, tôi được Nguyễn Thị Phương Lan giới thiệu vòng quanh. Cô hãnh diện chỉ cho tôi xem nhà trẻ, trạm xá và khu kí túc xá của nhà máy.
Cô nói ông bà, cha mẹ cô đều từng làm việc tại đây, và cô hy vọng là con cô rồi đây cũng thế. "Nơi đây với tôi giống như là gia đình vậy," cô nói.
Trong thị trường quốc tế cạnh tranh khốc liệt, là thị trường chính của Vinatex hiện nay, liệu công ty còn duy trì được bao nhiêu di sản tập thể thời xưa?
Những nhà lãnh đạo tuổi đã cao ở Đảng Cộng Sản trung thành với ý thức hệ cũ. Nhưng thực tế đòi hỏi cần phải nâng cao được chất lượng sống cho người dân qua đó mới mong duy trì được tính chính danh của Đảng, sẽ buộc họ phải ngày càng cần dựa vào nhiệt huyết to lớn của người dân.
Hội nghị XII dưới cái nhìn của cán bộ cao cấp
Đại hội XII kết thúc trong sự tiếc rẻ và mong đợi của nhiều người quan tâm theo dõi. Bên cạnh những ý kiến phê phán sự tranh giành quyền lực là các nhận định tích cực mà Đại Hội lần này có được khác với những lần tổ chức trước đây. Mặc Lâm ghi nhận ý kiến của những cán bộ cao cấp từng phục vụ trong bộ máy chính quyền để biết nhận xét của họ khi quan sát diễn tiến và sự theo dõi của dư luận trong suốt thời gian đại hội diễn ra.
Thu hút sự quan tâm của người dân
Chưa có một Đại Hội Đảng nào lại dấy lên sự quan tâm theo dõi của người dân như lần này. Lý do thì nhiều nhưng có lẽ sự tranh giành quyền lực trong nội bộ âm ỉ từ nhiều năm qua đã khiến cho việc chọn lựa Bộ chính trị và Ban chấp hành khóa 12 trở nên căng thẳng và đầy kịch tính.
Từ khi chuẩn bị cho tới kết quả cuối cùng người quan tâm theo dõi đi từ suy luận này tới suy luận khác nhưng hầu như đại đa số đều không chính xác mặc dù những lý thuyết đưa ra rất thuyết phục ngay cả người đa nghi nhất.
Vì rất nhiều sự kiện dồn dập đến nên nó tạo ra bước ngoặc lịch sử rất quan trọng cho nên người ta quan tâm đến Đại hội là điều hoàn toàn đúng và hợp lẽ phải. -Ông Nguyễn Trung
Ông Nguyễn Trung nguyên Đại sứ Việt Nam tại Úc và Thái Lan, thành viên cố vấn Thủ tướng Võ Văn Kiệt cho biết nhận xét của ông về việc người dân theo dõi sát sao Đại Hội 12:
“Đại hội lần này nó nằm vào thời điểm bước ngoặc lịch sử của đất nước, bao gồm đối tác TPP, cộng đồng kinh tế ASEAN rồi thì Việt Nam là đối tác chiến lược với tất cả các nước quan trọng trên thế giới và Việt Nam lại chuyển sang một giai đoạn phát triển mới, với rất nhiều vấn đề mới đồng thời đe dọa của Trung Quốc nó cũng tăng lên. Vì rất nhiều sự kiện dồn dập đến nên nó tạo ra bước ngoặc lịch sử rất quan trọng cho nên người ta quan tâm đến Đại hội là điều hoàn toàn đúng và hợp lẽ phải.”
Người ta không tin vào nghị quyết 244 có thể làm cho Thủ tướng Dũng phải bỏ cuộc mặc dù Ban Chấp hành trung ương khóa 12 với vị trí quyền lực cao nhất là Tổng bí thư đã được định phận qua nghị quyết 244 theo đó người nào đã đến tuổi hưu sẽ phải nghỉ. Duy nhất ông Nguyễn Phú Trọng mặc dù đã 72 tuổi lại được đặc biệt cho phép tiếp tục nhận sự đề cử của Ban chấp hành Trung ương mà qua cách nói của Đảng là sự ở lại của ông Nguyễn Phú Trọng nhằm kế thừa, tập hợp giữ vững chính trị, giữ vững khối đoàn kết toàn dân, và đặc biệt là giữ đoàn kết thống nhất trong Đảng.
Lại có thông tin về việc ông Trọng chỉ ngồi ở ghế TBT trong vòng 1 hay hai năm mà thôi và sau đó sẽ có những chuyển biến khác. Luật sư Trần Quốc Thuận, nguyên Phó chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội cho biết:
Ảnh chụp bên ngoài Trung tâm Hội nghị Quốc gia Việt Nam hôm 18/01/2016.
“Trong các quy định của Đảng cũng như trong nghị quyết 244 đưa ra cho bầu cử thì không có cái quy định đó. Chỉ có quy định chung trước đây những người trên 65 tuổi thì không được tái cử nếu đang ở trong Bộ Chính Trị đang làm việc. Trường hợp này thì nghị quyết của Ban chấp hành Trung ương quy định một trường hợp đặc biệt là ông Nguyễn Phú Trọng, năm nay 72 bước sang tuổi 73 rồi thì gọi là tái cử. Còn chuyện ở lại 1 năm 2 năm hay nửa nhiệm kỳ thì cho đến bây giờ chua có ai công bố cái đó cả, cũng chưa có một quy định nào quy định điều đó cả. Nếu có quy định thì chắc là họ phải công bố công khai chứ không thể làm rồi muốn nghỉ lúc nào nghỉ, muốn làm lúc nào thì làm.”
Qua bài viết ngập các trang mạng, người dân vẫn không tin là Thủ tướng Dũng sẽ cam chịu cái vòng kim cô NQ244 trói buộc tay chân vì dưới mắt họ ông vẫn đủ sức mạnh để tạo cuộc chơi mới cho riêng mình. Những điều người dân bàn tán, tranh luận cộng với nhận xét của khá nhiều tờ báo uy tín cùng chuyên gia nước ngoài am tường nền chính trị Việt Nam như một cung bậc làm cho cuộc đua trở nên nghẹt thở cho tới giờ chót, đó là ngày mà Đại Hội đưa ra quyết định có cho phép những người xin rút tên ứng cử trong danh sách đề cử hay không.
Tên người được chú ý nhất dĩ nhiên là Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng và cuối ngày hôm ấy ông được chấp nhận rút tên, nghĩa là Đại Hội bỏ phiếu để ông về hưu. Người duy nhất trong Ban chấp hành Trung ương khóa 11 ở lại khóa 12 là ông Nguyễn Phú Trọng.
Thất vọng
Ván bài đã lật ngửa và không ít người dân thở dài tiếc rẻ cho sự chọn lựa của mình không đúng với chọn lựa của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Những người được chọn trong Ban Chấp hành Trung ương khóa 12 có lẽ phải đối đầu với những vấn đề hệ trọng để giữ vị trí của mình không bị các chính sách sai lầm lung lay chiếc ghế. Vấn đề Biển Đông, kinh tế suy giảm và nhất là tham nhũng hoành hành có lẽ là lịch làm việc triền miên của Ban chấp hành mới.
Người ta còn nhớ khi Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng vừa bước lên nhậm chức ông đã mạnh mẽ tuyên bố tham nhũng là mục tiêu chiến đấu trước mắt nếu không ông sẽ từ chức. Hai khóa liền trong vai Thủ tướng ông đã không làm được một cú hích nào dù nhỏ nhất và vì vậy người dân khó có thể tin được rằng ông Thủ tướng mới sẽ tiếp tục hứa và thành công.
Nếu có một sự quan tâm của nhân dân trong cuộc bầu cử để chọn ra người thì đó là một dấu hiệu tích cực và cái tích cực đó người ta còn đòi hỏi thêm cao hơn nữa là người ta muốn được can dự vào cuộc bầu chọn đó một cách dân chủ và rộng rãi. -LS Trần Quốc Thuận
Có điểm đáng chú ý trong các khuôn mặt mới được bầu chính thức vào Ủy viên Trung ương có Nguyễn Thanh Nghị, con trai của Thủ tướng Dũng. Thoát khỏi tình trạng dự khuyết là một thành công của ông Dũng muốn kéo dài thời đại của mình một cách âm thầm nhưng hiệu quả vào vai trò mới và đầy quyền lực của con trai.
Ông Nghị sẽ thay thế cha hoàn tất nốt những gì mà ông Dũng còn dang dở giữa các mối quan hệ chằng chịt trong nội bộ lẫn bên ngoài. Nguyễn Thanh Nghị sẽ là nhân vật bảo vệ cho khối tài sản của gia đình và đây là điều mà Thủ tướng đánh đổi để an tâm về hưu mà không sợ bị thanh trừng hay di hại về sau.
Hai lần làm thủ tướng với đống hồ sơ tham nhũng chất cao như núi nhưng tham nhũng không theo ông Nguyễn Tấn Dũng ra đi và các nhóm lợi ích vẫn ở lại bám vào chính quyền mới để sống còn. Dám cắt đứt sự liên hệ, mua chuộc và thậm chí khuynh loát của các tập đoàn này thì chính phủ của Thủ tướng mới may ra sẽ tạo được thành tích chống tham nhũng một cách hiệu quả và được sự thừa nhận của người dân.
Luật sư Trần Quốc Thuận nhận xét về tâm lý người dân cũng như kỳ vọng của họ vào Ban Chấp hành Trung ương mới mà tham nhũng và hội nhập kinh tế là hai điểm nhọn:
“Nếu có một sự quan tâm của nhân dân trong cuộc bầu cử để chọn ra người thì đó là một dấu hiệu tích cực và cái tích cực đó người ta còn đòi hỏi thêm cao hơn nữa là người ta muốn được can dự vào cuộc bầu chọn đó một cách dân chủ và rộng rãi.
Internet thì loan truyền mà Việt Nam thì có 33 triệu người có internet tham gia vào Facebook, Twitter đủ thứ… họ trao đổi với nhau tạo nên một đời sống dư luận rất rộng rãi. Bên cạnh đó cũng có sự quan tâm của báo chí nước ngoài thì tôi cho rằng đó là sự kết hợp dân trí và khoa học kỹ thuật thì đó là điều đáng mừng. Ở đây tôi cũng mừng là thường trước đây khi vào các đài nước ngoài hay trang mạng khác thì hay bị bức tường lửa còn kỳ này tôi mở hết mấy trang từng bị cấm đều xem thoải mái, dễ dàng lắm, đây là điều tích cực và người ta hy vọng hết đại hội này sẽ có chuyển biến, thứ nhất là truyền thông có thể tốt hơn, công khai minh bạch hơn và sẽ kéo theo các chuyện khác. Việt Nam đang tham gia 6 -7 hiệp định thương mại tự do đặc biệt là TPP thì chắc chắn cho dù ai lãnh đạo cũng phải thúc đẩy kinh tế đi lên. Điều người ta quan tâm nữa là Ban chấp hành Trung ương kỳ này có chống tiêu cực thành công hay không, có ngăn chận được tham nhũng hay không hay là mạnh dạng tuyên bố rằng nếu chúng tôi không làm được chuyện chống tham nhũng thì chúng tôi xin từ chức. Đó là cái đòi hỏi và là vinh dự trọng trách nặng nề cho Bộ chính trị mới và Ban chấp hành Trung ương mới.”
Từ Internet và các trang mạng xã hội cho thấy đại đa số người dân Việt Nam không muốn ông Trọng ngồi lại chiếc ghế Tổng bí thư một lần nữa vì tính chất giáo điều bảo thủ của ông. Ông Trọng luôn cổ vũ cho chủ nghĩa Mác lê cũng như ý thức hệ cộng sản, từ đó ông cho rằng Việt Nam Trung Quốc không thể tách rời vì ý thức hệ mà hai Đảng đang theo.
Tâm lý sợ mất nước vào tay Trung Quốc đã đẩy ông Dũng lên cao trong lòng người dân. Mặc dù biết chắc rằng nếu ông ở lại thì đất nước vẫn mù mịt như cũ trong các chính sách kinh tế vun quén cho các tập đoàn và nhất là tiền của quốc gia không cánh mà bay như từ trước tới nay
Ý kiến từ bên ngoài về kết quả ĐH 12
Image copyrightAFPGiới thiệu một số ý kiến từ bên ngoài về kết quả ĐH 12 công bố TBT Nguyễn Phú Trọng tái đắc cử.
New York Times 27/01:
Báo Mỹ trích ông Frederick Burke từ công ty luật Mỹ Baker & McKenzie nói chuyển giao quyền lực êm thắm ở Đại hội tuần này là "dấu hiệu đáng khuyến khích vì nó nêu bật lên sự ổn định chính trị và tôn trọng nhà nước pháp quyền".
Ông Burke cũng nói đồng thuận trong Đảng Cộng sản "lớn hơn là truyền thông và một số nhà quan sát chính trị gợi ý" và rằng ông Trọng chưa bao giờ "tỏ ra xu hướng tụt lùi và bảo thủ ở vị trí lãnh đạo".
"Người ta tìm cách tạo ra sân khấu nhưng kịch bản thực ra rất khác với hiện thực."
Trang web của Đài Deutsche Welle của Đức 26/01:
Tranh chấp giữa hai ông Trọng và Dũng đánh dấu một tiến triển mới trong chính trị Việt Nam. Trong 70 năm qua, ĐCS luôn theo nguyên tắc đồng thuận....nhưng nay thì không..."
Image copyrightGettyImage captionViệt Nam còn nhiều biển ngữ, sáo ngữ
"Ban lãnh đạo mới khó có khả năng làm một chuyển đổi [như Đổi Mới 1 vào năm 1986]. Họ sẽ cố gắng buộc Đảng phải đi từng bước cẩn thận và chống lại 'diễn biến hòa bình' mà họ cho là do các NGO nước ngoài khởi xướng, vốn là thứ bộ máy an ninh lo sợ."
"Chính quyền có thể sẽ nặng tay hơn với giới blogger và truyền thông. Nhưng dù cải cách kinh tế sẽ không sâu rộng như trong quá khứ, nó cũng sẽ không bị coi nhẹ vì phát triển kinh tế là công cụ tốt để biện minh cho tính chính danh của Đảng."
Manila Times trích Stratfor Analysis 27/1:
"Việt Nam sẽ thận trọng nhưng khó đoán trước khi có khủng hoảng.
"Sau khi có chuyển đổi lãnh đạo, Việt Nam sẽ tiếp tục hội nhập vào kinh tế toàn cầu và theo đuổi hợp tác an ninh với Nga, Ấn Độ và các láng giềng Đông Nam Á.
Các tiêu chí của quốc gia này, cùng với mục tiêu của Đảng Cộng sản, sẽ ngăn cản việc kết nối toàn tâm toàn ý với Hoa Kỳ.
Chia rẽ trong nội bộ Đảng sẽ hạn chế quan hệ với Trung Quốc và tạo rủi ro có khủng hoảng bùng đột ngột và ngắn trên Biển Đông."
Image copyrightXINHUAImage captionĐoàn TQ ra mừng sân bay mới trên Đá Chữ Thập, Trường Sa
Giáo sư Nguyễn Văn Tuấn, ĐH New South Wales, Úc trên Facebook:
"Bài phát biểu của ông Nguyễn Phú Trọng trong Đại hội 12 hơi dài, với 10.242 từ, có rất nhiều sáo ngữ và khẩu hiệu. Ông dùng từ "đảng" nhiều nhất, lên đến 107 lần nhưng chỉ dùng từ "cộng sản" chỉ một lần. Cụm từ "xã hội chủ nghĩa" (22 lần) có tần số xuất hiện cao hơn cả từ "tổ quốc" (chỉ 18 lần). Ông có vẻ không thích dùng những chữ tiêu cực, từ "suy thoái" chỉ được nhắc đến 8 lần, "tham nhũng" (13).
Ông có vẻ không thích từ "nhân quyền" (0 lần) và "tự do" (2 lần), nhưng ông thích "dân chủ" (28 lần). Tuy nhiên, đọc kĩ thì chữ "dân chủ" ở đây không phải là thể chế, mà là ý nghĩa theo cách hiểu dân chủ trong đảng."
Theo giáo sư, bài phát biểu của ông Trọng đề cập nhiều đến "đảng" nhưng cũng nói nhiều đến đổi mới và xây dựng.
"Do đó, dù ông là người bảo thủ nhưng qua bài này ông có vẻ gửi một tín hiệu về đổi mới. Tuy nhiên, không nên quá kỳ vọng "đổi mới" thể chế, vì bài phát biểu của ông chỉ nói về đổi mới tăng trưởng, đổi mới kinh tế, đổi mới giáo dục, đổi mới tài chính, đổi mới quốc hội, đổi mới tổ chức. Không có hỵ vọng gì to tát cả."
Image copyrightAPImage captionÔng Nguyễn Phú Trọng tái đắc cử chức Tổng bí thư Đảng CSVN ở Đại hội 12.
Rồi cũng qua đi màn bầu bán nhân sự đại hội ĐCSVN và những bàn tán ồn ào quanh nó.
Nhiều người trong số hơn 1500 đại biểu trên số 4,5 triệu đảng viên đã lục tục ra về trên những 'khoang hạng nhất quyền lực', nơi mà họ có thể lim dim mắt thoải mái nghĩ về những món quà Tết 'hậu hĩnh' mà sắp đến họ có thể được nhận từ 'thuộc cấp, đệ tử'.
Ông Trọng thắng cũng vậy mà ông Dũng đi cũng thế, bởi vì “bàn tiệc chỉ dành riêng cho họ - các đảng viên” – như lời của một nhà báo ngoại quốc, ông Thomas Bass đăng trên tờ Foreign Policy mới đây.
Quân khu thủ đô và công an Hà Nội cũng vậy. Trên dưới 5.200 binh lính và công an có nhiệm vụ “bảo vệ đại hội đảng” chống biểu tình cũng sẽ có số đông ra về với gia đình của họ hoặc về doanh trại trong tiếng thở phào: lượng dân oan đã được thu gom, phần lớn trong số đó chẳng còn đủ sức lê thân sau cả 15 – 20 năm mòn mỏi sống cảnh màn trời chiếu đất để mong tìm sự công bằng từ những cấp cao nhất.
Tiếng kêu của họ là vô vọng. Vô vọng vì đại hội đã vẫn luôn “thành công rực rỡ”, vẫn “quán triệt, kiên định chủ nghĩa Mác-Lênin”, vẫn “16 chữ vàng”, vẫn “4 tốt, 5,6,7 tuyệt vời”… Điều mà nhiều người cho rằng là những khẩu hiệu 'sáo rỗng'.
Còn vô vọng là vì “Cán bộ và nhân dân cả nước đang kỳ vọng vào lá phiếu đầy tinh thần trách nhiệm của các đại biểu để Đảng ta có một Ban lãnh đạo gồm những người trí tuệ, tài năng và đôi bàn tay sạch, đủ bản lĩnh, tận tâm tận lực đưa đất nước tiếp tục sự nghiệp đổi mới” như bài báo trên Dân Trí và VOV mới đưa.
Nhưng cái được gọi là “nhân dân cả nước” kia không bao gồm số người thất thểu ngoài kia, không bao gồm những nông dân mất đất, những ngư dân mà toàn bộ gia sản chìm dưới lòng Biển Đông sau lần 'chạm mặt' bạn vàng với những cú đâm thẳng của 'Tàu lạ'.
Cái “nhân dân cả nước” ấy là tất cả những người còn lại sắp bận bịu với chuyện Tết nhất sắp đến, với những bữa tiệc tất niên, những bàn nhậu 'phê phủ', 'quắc cần câu'.
“Đại hội thành công rực rỡ” sẽ chẳng làm thay đổi được những phận đời như gia đình ngư dân Trương Đình Bảy, người bị “tàu lạ” bắn chết hồi tháng 11. Công lý cũng sẽ chẳng đến với những dân oan như Đoàn Thanh Giang, Trương Thị Quý, Cấn Thị Thêu v.v...
Qua những lời bàn tán, đồn đoán mới rộ lên mấy tuần rồi về nhân sự 'chóp bu' của đảng, có thể dễ dàng nhận thấy rằng số người dân và cả các nhà đấu tranh dân chủ và nhân quyền - dù rằng họ chẳng có chút quyền gì, tiếng nói gì, vai trò gì trong chuyện bầu bán này - ủng hộ ông Nguyễn Tấn Dũng hơn xa Nguyễn Phú Trọng.
Thực chất sự lựa chọn
Một lý do dễ hiểu có lẽ là trong sự 'tồi tệ', người ta phải chọn cái 'ít tồi tệ hơn'. Thế nhưng sự lựa chọn đó thực chất biểu hiện điều gì?
Một bên là ông TBT Nguyễn Phú Trọng, ngoài chuyện ông được coi là một người giáo điều, bảo thủ và “kiên định CNCS”, ông cũng còn được cho là đại diện cho những thành phần sẵn sàng 'thỏa hiệp, sẵn sàng cúi đầu' trước những lấn áp của Trung Quốc đối với Việt Nam, chỉ để giữ an toàn cho đảng và giữ ghế cho mình. (Điều này sẽ không khó để chứng minh qua những phát biểu gần đây của ông trước và sau đại hội Đảng.)
Có người lại cho rằng ông Trọng là người quyết liệt với nạn tham nhũng. Tuy nhiên nhìn vào những thành quả của ông Trọng sau bấy nhiêu năm làm trưởng ban chỉ đạo trung ương về phòng chống tham nhũng thì ta thấy những gì ông làm được hết sức khiêm tốn nếu không nói là 'bất lực', bất chấp những tuyên bố này kia của chính ông.
Phía bên kia, ông Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng thực chất cũng không hơn gì ông Trọng bao nhiêu trong cái ý chí đề kháng Trung Quốc.
Ông Dũng được cho là người đã tạo nhiều điều kiện để người Trung Quốc có mặt khắp nơi ở Việt Nam trong những dự án khổng lồ như Bauxite Tây Nguyên, Formosa Hà Tĩnh v.v...
Ông Dũng cũng còn được coi là người đại diện cho những gì là 'tham nhũng, gia đình trị, tư bản thân hữu'.
Thế nhưng quần chúng hầu như sẵn sàng quên đi những điều đó chỉ vì ông Dũng tỏ ra 'cứng rắn' với Trung Quốc hơn ông Trọng.
Image copyrightAFPImage captionĐã có dư luận cho rằng có một cuộc 'cạnh tranh quyết liệt' vị trí Tổng bí thư trong kỳ đại hội 12, điều mà giới chức ĐCSVN nhiều lần bác bỏ.
Nhưng thực sự ông Dũng đã làm được gì ngoài một câu nói khá trễ tràng trong chuyến thăm Philippines năm 2014, khi những cuộc biểu tình lớn hiếm hoi của dân chúng nổ ra tại VN phản đối Trung quốc vụ HD-981: “chủ quyền lãnh thổ, chủ quyền biển đảo là thiêng liêng, nhất định không chấp nhận đánh đổi điều thiêng liêng này để nhận lấy một thứ hòa bình, hữu nghị viển vông, lệ thuộc nào đó”?
Để rồi chỉ hơn một năm sau đó, khi kêu gọi các nước ủng hộ Việt Nam tại Diễn Đàn Kinh tế biển ở Lisbon, Bồ Đào Nha, ông Dũng đã chẳng dám nêu đích danh Trung Quốc trong toàn bài phát biểu của mình dù chỉ một lần.
Hy vọng 'nảy mầm'
Quan sát mạng xã hội, nhiều người tỏ ra thất vọng khi ông Nguyễn Phú Trọng vẫn tại vị và ông Nguyễn Tấn Dũng phải ra đi sau Đại hội 12.
Đối với họ, Việt Nam có vẻ sẽ ngày càng lệ thuộc hơn vào Trung Quốc dưới tay triều đình ông Trọng. Biển đảo có lẽ sẽ mất dần và cái ngày Việt Nam trở thành 'một Tân Cương, Tây Tạng' không còn xa. Thế nhưng, nếu ta quay lại cái lý do số đông quần chúng VN ủng hộ ông Dũng ở trên thì ta có thể thực sự tự cho phép mình lạc quan hơn hay không.
Tôi nghĩ là không. Vì sao?
Vì nếu chỉ vì một câu nói mị dân của ông Nguyễn Tấn Dũng mà người ta có thể sẵn sàng tha thứ, quên đi chuyện 'tham nhũng, tư lợi' và mong muốn ông tiếp tục nắm quyền thay vì ông Nguyễn Phú Trọng bởi vì với họ, 'kẻ thù chính', kẻ thu hút sự quan tâm hàng đầu của họ là Trung Quốc.
Cho nên, ông Trọng và 'bộ sậu' của ông ta sẽ không chỉ phải đối đầu với các “đồng chí” của mình trong hàng ngũ đảng mà là sức mạnh của quần chúng nếu như ông có động thái quá nhún nhường và lùi bước trước những tham vọng lấn chiếm của Trung Quốc.
Như người Anh thường nói: “Every cloud has a silver lining” – trong hiểm hoạ luôn tàng ẩn một cơ hội.
Với một giàn lãnh đạo nhiệm kỳ mới mà trong đó có không ít tướng công an, có thể chính quyền sẽ tỏ ra cứng rắn hơn với giới hoạt động dân chủ, nhân quyền. Có lẽ sẽ không ít bắt bớ, hành hung, tù ngục…
Thế nhưng, bằng vào mức độ theo dõi và quan tâm của người dân trong thời gian qua, chúng ta có thể nói một cách lạc quan rằng càng đè nén thì sức bật lại càng lớn.
Với các phương tiện truyền thông xã hội hiện đại, chính quyền sẽ phải đối mặt với một công chúng Việt Nam mà nay đã ngày càng trở nên đông đảo hơn, tự tin hơn, có tiếng nói mạnh mẽ, thống nhất hơn và bắt đầu biết đòi hỏi chính quyền phải có trách nhiệm hơn.
Và bởi vậy, giới cầm quyền sẽ phải ngày càng e dè hơn trước dân trong những hành động của mình.
Hy vọng rằng đây sẽ là thời gian nảy mầm và lớn mạnh của những hạt giống Dân chủ ở Việt Nam cho một giai đoạn mới, tuy còn cam go, nhưng là điều bất khả đảo ngược trên mảnh đất hình chữ S.
Bài viết thể hiện quan điểm riêng và lối hành văn của tác giả, đang sinh sống tại Anh quốc, bài hưởng ứng chuyên mục viết về Đại hội 12 Đảng CSVN của BBC Việt ngữ. Quý vị có thể đọc thêm bài viết từ trước của tác giảtại đâyvàtại đây'TBT Trọng phải cải thiện nhân quyền'
Image copyrightLuong Thai Linh AFPImage captionÔng Nguyễn Phú Trọng được bầu lại làm Tổng Bí thư
Tổ chức nhân quyền Ân xá Quốc tế (Amnesty International) kêu gọi ban lãnh đạo mới của Việt Nam cải thiện hồ sơ nhân quyền.
Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ XII đã kết thúc, bầu lại ông Nguyễn Phú Trọng làm Tổng Bí thư.
Nhà nghiên cứu về Việt Nam của Ân xá Quốc tế, John Coughlan, nói nhân quyền ở Việt Nam cứ “một bước tiến thì thường lại nhiều bước lùi”.
“Để đưa đất nước tiến lên, Tổng Bí thư phải đẩy mạnh cải tổ và bảo đảm chấm dứt xu hướng đàn áp của chính phủ trước.”
Ông John Coughlan dẫn lại số liệu của Bộ Công an Việt Nam nói có 226 người chết khi đang bị công an tạm giữ trong ba năm tính đến tháng Chín 2014.
Bộ Công an nói đa số các cái chết là do bệnh tật hay nguyên do tự nhiên.
Bộ Công an cũng cho biết đã bắt và xử lý 1.410 vụ liên quan 2.680 người “vi phạm an ninh quốc gia”.
Theo ông John Coughlan, các con số này dường như không tính đến các vụ hành hung những người hoạt động nhân quyền và chỉ trích chính phủ.
Ân xá Quốc tế cho rằng trong năm 2015, 69 người đã là nạn nhân của 36 vụ hành hung của công an hoặc người làm cho công an.
Ông John Coughlan nói cần có cải tổ rộng khắp để chính phủ “thực thi lời hứa và cam kết luật pháp quốc tế về nhân quyền”.
Đại hội XII dưới góc nhìn của Giáo sư Chu Hảo
Đại hội XII xem như đã kết thúc sau một tuần làm việc với những diễn biến bất ngờ đầy kịch tính. Đây là lần bầu bán có sức ép lớn nhất xảy ra trong nội bộ Đảng Cộng sản Việt Nam. Mặc Lâm phỏng vấn GS Chu Hảo, Giáo sư- Tiến sĩ vật lý hiện đang là Giám đốc, Tổng biên tập NXB Tri Thức, nguyên thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ để biết thêm nhận định của ông về Đại hội lần này.
Mặc Lâm:Thưa GS Đại hội XII đã kết thúc và diễn tiến của nó như ông đã thấy rất kịch tính. Dư luận trong và ngoài nước bị cuốn hút theo từng ngày với từng kết quả của cuộc bầu bán. Nhìn chung Đại Hội XII lần này GS thấy có gì đặc biệt hơn so với những đại hội trước đây?
GS Chu Hảo: Tôi thấy nó có nét đặc biệt, tức là Ban tổ chức Đại hội đã tổ chức công tác nhân sự rất chặt chẽ, bài bản. Nói là dân chủ thì tôi cũng không đồng tình lắm bởi vì cách bầu cử từ xưa tới nay tuy bỏ phiếu nhiều lần nhưng không khí cũng chưa hẳn dân chủ trong bầu cử. Không những trong Đàng đâu mà ở ngoài cũng thế. Tuy nhiên việc bầu cử lần này thì phải nói là lần đầu tiên toàn dân được theo dõi khá đầy đủ qua những thông tin có vẻ minh bạch hơn đấy là điều đáng mừng. Thứ hai nữa là những gì mà Ban tổ chức họ dàn dựng và định hướng thì đều đạt được mục đích cả chứng tỏ rằng công tác chuẩn bị họ làm hết sức bài bản, chu đáo.
Trong quá trình diễn ra rất nhiều thông tin ngoài luồng, chính thống thì cũng có, những dự báo này khác. Tuy nhiên tôi vẫn cho rằng là tính minh bạch và giải trình thông tin tương đối đầy đủ. Trong suốt quá trình họp nó không thật là đầy đủ để mà mọi người có thể phán đoán suy luận vì vậy rất nhiều phán đoán và suy luận đều trật lất hết! Chứng tỏ lòng mong muốn của nhiều người trong cũng như ngoài nước đều quan tâm. Chứ còn dựa trên những thông tin không chính thức mà phán đoán hay kết luận thì nhiều khi nó cũng không đúng.
Cho đến bây giờ thì những gì mà Ban Tổ chức Đại hội dự kiến thì đều đạt được cả, duy còn động tác cuối cùng nữa tức là ngày mai Ban Chấp hành Trung ương mới bầu ông Nguyễn Phú Trọng làm Tổng Bí Thư thì coi như hoàn chỉnh kế hoạch của Ban tổ chức đề ra.
Mặc Lâm:Thưa GS trong những ngày qua dư luận trong nước cũng như báo chí thế giới đưa tin một cách dày đặc về cuộc đấu giữa hai ông Nguyễn Tấn Dũng và Nguyễn Phú Trọng với cảm tình dành cho ông Dũng chiếm ưu thế hơn thấy rõ. Thế nhưng ông Nguyễn Tấn Dũng chọn con đường rút lui êm thấm làm cho người ta đặt câu hỏi phải chăng nghị quyết 244 đã buộc ông Dũng phải tự chon giải pháp về hưu, hay là phía sau còn có sức ép nào khác nữa thưa GS?
GS Chu Hảo: Riêng tôi thì tôi có cảm nhận rằng đấy là do sức ép của 244 mà đến bây giờ thì tôi vẫn giữ cái quan điểm rằng cái 244 đó thể hiện một tinh thần chưa thật dân chủ. Nó vi phạm những nguyên tắc tối thiểu điều lệ của chính Đảng Cộng sản mà tôi đã từng biết. 244 bao trùm lên tất cả còn về sau này có một số những động thái chứng tỏ có vẻ như là có dân chủ thế nhưng cái dân chủ đấy chỉ để bảo vệ điều xem ra không được dân chủ lắm là 244.
Mặc Lâm:Hầu hết trong kỳ Đại hội lần này mọi người chú tâm vào Tổng Bí Thư Nguyễn Phú Trọng vì cho rằng ông ấy quá thân cận với Trung Quốc và vì vậy không ít người cho là nếu ông Trọng tiếp tục nắm chức TBT một lần nữa thì nguy cơ lệ thuộc vào Trung Quốc càng nặng nề hơn. GS nghĩ sao về những quan điểm như vậy?
GS Chu Hảo: Điều này đúng là dư luận của dân chúng và xã hội là như vậy, nó ở hai khía cạnh. Khía cạnh thứ nhất ông Nguyễn Phú Trọng là một nhà lãnh đạo điển hình bảo vệ quan điểm phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa theo mô hình xô viết cũ và theo mô hình Mác Lênin. Ông Trọng từng nhiều lần tuyên bố Việt Nam với Trung Quốc có đồng ý thức hệ Cộng sản. Điều đó đã gây ra sự quan ngại rất lớn đối với những người quan tâm đến sự phát triển của đất nước.
Bởi vì nhìn đại thể mà nói tuy còn có Đảng Cộng sản ở nhiều nước vẫn đang tồn tại. Tuy rằng cái ý thức hệ Cộng sản cũng như cái quan điển về chủ nghĩa xã hội cũng còn có nhiều nước còn níu kéo, tuy nhiên thực tế lịch sử đã phát triển đều thấy rằng cái chủ nghĩa Mác Lênin đã rất lỗi thời và lịch sử đã bỏ qua thế mà Tổng bí thư luôn luôn trung thành với cái đó, Qua đó để thấy rằng những mối giao lưu và quan hệ với Trung Quốc đều dựa trên những cơ sở đó thành ra rất nhiều tầng lớp nhân dân cũng như nhân sĩ trí thức lúc nào cũng lo lắng, không an tâm về điều đó.
Các chuyên mục 
