Willy Lam, chuyên gia chính trị Trung Quốc tại đại học Hong Kong, nói với tờ Financial Times: “Nếu tình trạng xấu thêm và nếu như Chủ tịch Tập Cận Bình tới một lúc nào đó cần có một kẻ giơ đầu chịu báng (hay con dê tế thần) thì Lý chính là người thích hợp.
George Magnus, chuyên gia tư vấn và phân tích gia kinh tế đặc trách về Trung Quốc của UBS, cho rằng Lý Khắc Cường có nguy cơ bị loại hơn là chỉ phải gạt qua bên.
Theo nhận định của các quan sát viên, trong số các giới chức lãnh đạo, Thủ tướng Lý Khắc Cường có trách nhiệm chính trong sự suy sụp ở thị trường chứng khoán và trì trệ phát triển kinh tế. Như thế vị trí bấp bênh của ông trong tương lai không phải là điều khó hiểu.
Đầu tháng 7, Lý và Phó thủ tướng Mã Khải đã đưa ra một số biện pháp khẩn cấp nhằm giải nguy thị trường chứng khoán. Trong những biện pháp này có việc cấm các đại công ty cùng những nhà đầu tư lớn bán các chứng khoán đang giữ, không phát hành chứng khoán mới và các cơ quan quốc doanh mua vào khoảng $200 tỷ cổ phiếu. Biện pháp này không có hiệu quả, chỉ nâng giá chứng khoán lên chút ít trong một thời gian ngắn rồi sau đó chúng khoán tiếp tục rớt với một mức nặng nề hơn. Kế hoạch của ông Lý bị hủy bỏ.
Tuy nhiên, theo tờ International Business Times, dù Lý Khắc Cường bị chỉ trích về khả năng đối phó với khủng hoảng, sự thay thế ông có thể còn tai hại hơn, cho uy tín của đảng và sự tin cậy đối với nền kinh tế tài chính Trung Quốc mà ông ta đã cố gắng duy trì. Do đó người ta tin rằng, mặc dầu được coi là một thủ tướng yếu nhất qua nhiều thập kỷ, Lý Khắc Cường vẫn có thể được ở lại vị trí hết nhiệm kỳ 5 năm cho tới đại hội đảng 2017.
Vai trò mờ nhạt của Lý Khắc Cường một phần cũng là do chủ trương tích cực tập trung quyền lực trong tay mình của Chủ tịch Tập Cận Bình. Tập cho thành lập và điều khiển hơn một chục “nhóm lãnh đạo nhỏ” giám sát đường lối chính sách về mọi vấn đề, từ đổi mới quân đội cho tới cải tổ đội tuyển bóng đá quốc gia đã mang nhiều tai tiếng. Những nhóm lãnh đạo này trong nhiều trường hợp vượt quyền lực của các cơ chế chính quyền.
Hối tháng 7 khi kế hoạch cứu nguy thị trường được đưa ra, báo chí truyên thông nhà nước đưa tin Thủ tướng Lý nói là kinh tế vẫn vững mạnh và trên đường tiến triển khả quan, ông không nói gì về thị trường chứng khoán. Đầu tuần này khi chì số kinh tế rớt 8.5% điểm chuẩn, nặng nhất kể từ 2007, người ta chỉ thấy ông Lý nói về nhu cầu phát triển kỹ nghệ máy in ba chiều (3D printing) của Trung Quốc. Người ta cũng phê bình ông về phản ứng chậm trễ trong tai nạn nổ ở Thiên Tân, bốn ngày sau ông mới đến thăm thành phố chỉ cách xa Bắc Kinh không quá 100 dặm.
Trong một thông báo đưa ra hôm Thứ Tư, Thủ tướng Lý Khắc Cường nói rằng tình hình kinh tế toàn cầu đang hỗn loạn phức tạp, nhưng Trung Quốc vẫn trong thế ổn định và chính quyền còn có thể dùng nhiều phương cách để hoàn thành các mục tiêu đã định.
Wiliam Lam của đại học Hong Kong nhận định: “Ở các quốc gia khác khi xảy ra khủng hoảng, ngưới ta thường thấy các quan chức hàng đầu phải lên tiếng ngay để trấn an dân chúng. Nhưng từ tháng 7, chưa có một lãnh đạo cấp cao nào ở Trung Quốc đứng ra giải thích về tình hình hay về điều gì chính phủ định làm. Do đó mà có nhiều đồn đại về sự chia rẽ ở thượng đỉnh lãnh đạo”.
Lý Khắc Cường từng được xem là ứng viên có thể thay thế Hồ Cẩm Đào, trước khi Tập Cận Bình giành được vị trí ấy năm 2012 và chỉ định Lý làm nhân vật số 2 trong chính phủ Trung Quốc.
Những giới am hiểu về nội tình đảng Cộng Sản Trung Quốc nói rằng Lý Khắc Cường là thành viên chủ đạo trong một nhóm của Hồ có tên là Liên Đoàn Giới Trẻ Cộng Sản. Nhưng một thành viên quan trọng trong nhóm đó, Lệnh Kế Hoạch, cố vấn chính trị cao cấp của Hồ và phụ tá của Lý, bị cách chức cuối năm 2012. Tập Cận Bình ra lệnh bắt giữ Lệnh đầu năm nay về tội danh tham nhũng và lạm quyền.
Kerry Brown, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Trung Quốc của đại học Sydney nói: “Luôn luôn có những tin đồn về việc Thủ tướng Lý Khắc Cường bị đá khỏi chức vụ. Nhưng vì ông ta giữ một trong những nhiệm vụ khó khăn nhất, cho nên sẽ rất là rủi ro nếu thay thế vào thời điểm này và có lẽ nên chờ đến kỳ đại hội 2017”.
Lý Khắc Cường, 60 tuổi, sinh năm 1977 ở tỉnh An Huy và tốt nghiệp đại học Bắc Kinh. Trước đó trong thời Cách Mạng Văn Hóa, Lý là nông dân. Ông là quan chức cao cấp duy nhất của Trung Quốc đắc cử trong một cuộc bầu cử tự do – chủ tịch tổng hội sinh viên trướng đại học Bắc Kinh.
Năm 1990, Lý Khắc Cường được chỉ định làm chủ tịch ủy ban nhân dân tỉnh Hà Nam, tới 2004 là bí thư tỉnh ủy Liêu Ninh. Năm 2007 làm Phó thủ tướng thời Thủ tướng Ôn Gia Bảo.
Ngay sau khi nhận chức Thủ tướng Trung Quốc tháng 3 năm 2013; Lý Khắc Cường công bố kế hoạch cải tổ hành chánh, và năm 2014 loan báo “chiến dịch chống ô nhiễm”.
Thủ tướng là vị trí hành chính cao nhất trong chính phủ nước Cộng Hòa Nhân Dân Trung Quốc. Nhưng sự phân quyền đôi khi không rõ rệt lắm như trường hợp hiện nay với Tập Cận Bình là Tổng Bí Thư kiêm Chủ Tịch Nước. Trên nguyên tắc, thủ tướng trách nhiệm về mặt kỹ thuật trong khi chủ tịch nước trách nhiệm về mặt chính sách. Thủ tướng không có quyền lực với Quân Đội Nhân Dân, nhưng năm 1989 Thủ tướng Lý Bằng hợp tác với Chủ tịch Quân ủy Trung ương Đặng Tiểu Bình, có thể ban hành quân luật và ra lệnh đàn áp phong trào biểu tình ở Thiên An Môn. Từ 1983, mỗi thủ tướng có 4 phó thủ tướng phụ giúp. (HC)
Quả bóng nợ Trung Quốc căng thêm
Ngô Nhân Dụng
Lên ngôi từ năm 31 trước Công Nguyên, hoàng đế La Mã Augustus cho đúc tiền thật nhiều, đồng tiền mang hình ảnh oai phong của ông, người đã mở mang đế quốc La Mã rộng gấp đôi, xóa bỏ chế độ Cộng Hòa. Các đồng tiền đúc ra cũng cho phép ông chi tiêu thoải mái, xứng đáng với một triều đại huy hoàng. Nhưng Augustus có thể coi là một người đầu tiên đã thi hành một chính sách “phát triển kinh tế bằng cách gia tăng khối lượng tiền tệ lưu hành.” Ông nới lỏng tín dụng, ấn định lãi suất thấp, chấp nhận lạm phát, để giá cả tăng lên kích thích công việc buôn bán làm ăn. Quá trình này có hiệu quả, ít nhất cho đến năm 10 TCN các khó khăn mới xuất hiện.
Người nối nghiệp là Tiberius phải cứu chữa nền tài chánh bằng cách thay đổi hoàn toàn, áp dụng một chính sách khắc khổ, tiết kiệm. Giá cả xuống, nhiều người vỡ nợ, gia sản bị chủ nợ tịch biên bèn thưa kiện, và không ai còn muốn cho ai vay tiền nữa. Khi một nghị sĩ báo cho một ngân hàng ông sắp đến rút tiền lớn, ngân hàng tuyên bố phá sản. Nhiều người đi rút tiền, thêm nhiều ngân hàng phá sản. Cơn sốt phá sản lan từ La Mã đi các địa phương, Lyons, Carthage, Corinth ở Hy Lạp, và Byzantium ở Thổ Nhĩ Kỳ bây giờ. Sau cùng, Tiberius phải quay ngược chiều lần thứ hai, đem công quỹ phát tiền cho các ngân hàng, bắt các ngân hàng phải lấy lãi suất rất thấp suốt ba năm, có khi bằng zero!
Giáo Sư Michael Pettis, đang dạy kinh tế tại Bắc Kinh đã nhắc lại câu chuyện trên năm 2009, để cảnh báo chính quyền Trung Cộng không nên thả lỏng cho các món nợ công và tư ngày càng lớn lên trong nền kinh tế Trung Quốc. Ông Pettis cũng nhắc lại tấm gương nước Mỹ; chính sách thả lỏng tín dụng, cho vay dễ dàng từ năm 2001 đã đưa tới cuộc khủng hoảng tài chánh và kinh tế từ năm 2007.
Với tổng sản lượng nội địa (GDP) hơn 10 ngàn tỷ Mỹ kim mỗi năm, tổng số nợ ở Trung Quốc hiện nay lớn gần gấp ba, lên tới 28 ngàn tỷ đô la.
Vào năm 2008 tỷ lệ nợ trên GDP ở nước Tàu chỉ là 100%; rồi tăng lên từ chương trình kích thích năm đó, do phản ứng của Bắc Kinh khi kinh tế thế giới rơi vào cơn khủng hoảng, phát xuất từ cuộc khủng hoảng địa ốc ở Mỹ năm 2007, lan sang Châu Âu. Bắc Kinh đã bơm 800 tỷ mỹ kim làm thuốc ngừa, nhờ thế kinh tế Trung Quốc không bị suy thoái, tăng uy tín “kinh bang tế thế” của “mô hình Trung Quốc.”
Nhưng số tiền “kích thích” đó được sử dụng như thế nào? Hầu hết dùng trong “thế võ trấn sơn” của đảng là xây dựng, xây dựng, xây dựng. Chính quyền địa phương và các doanh nghiệp nhà nước được vay nợ với lãi suất thấp đổ tiền vào xi măng, thép, nhôm, xây dựng thật nhiều. Số nhà cửa, xưởng máy, đường, cầu, phi trường, hải cảng gia tăng. Từ đó quả bóng địa ốc phồng to, căng lên dần dần dọa nổ.
Bắc Kinh đối phó với cơn khủng hoảng địa ốc bằng cách chuyển trọng tâm qua thị trường chứng khoán. Trong lúc hạn chế bắt ngân hàng bớt cho vay tiền để xây nhà, các ngân hàng do nhà nước sai bảo được lệnh đem tiền cho các nhà đầu tư mua chứng khoán. Ðồng thời, guồng máy báo đài cùng thúc đẩy việc làm giầu bằng chứng khoán. Không cần lệnh từ cấp trên, các nhà báo đã có thể viết bài ca tụng các công ty hay các người đầu tư, khi nhận được các phong bì, tạo nên ảo tưởng những cách làm giầu nhanh chóng.
Hậu quả là quả bom nợ lớn lên trong thị trường địa ốc đang bị kìm hãm lại được tăng thêm với những món nợ mới trong giới đầu tư chứng khoán. Một nền kinh tế không thể sống bằng nợ mãi mãi. Khi các món nợ tăng lên, sẽ tới lúc chúng tác hại. Ðó là bài học kinh tế của hoàng đế Augustus hơn 2000 năm trước.
Tỷ lệ tổng số nợ ở Trung Quốc lớn bằng 280% GDP đáng lo ngại, nhưng tốc độ gia tăng của các món nợ còn là những tín hiệu báo động mạnh hơn nữa. Năm 2010, số nợ của các công ty tư và các cá nhân ở Trung Quốc đã tăng lên một số tương đương với 35% GDP. Ðể so sánh, chỉ cần nhớ lại cuộc khủng hoảng tài chánh và kinh tế ở Nhật Bản những năm 1990 phát nổ khi số nợ tăng lên một năm lớn bằng 25% GDP. Mỹ rơi vào khủng hoảng năm 2007 khi tổng số nợ tăng thêm lớn bằn 15% GDP.
Các cơn khủng hoảng gần đây và phương cách cứu chữa lúng túng của chính quyền Bắc Kinh khiến không những người Trung Hoa mà cả thế giới đặt câu hỏi không biết họ có khả năng đưa nền kinh tế đi xuống một cách nhẹ nhàng, hay là sẽ gây đổ vỡ lớn.
Gần hai tháng trước, các thị trường Thượng Hải và Thẩm Quyến đã xuống giá đột ngột, Bắc Kinh tìm cách nâng lên giá cổ phiếu với nhiều biện pháp không bình thường: Ra lệnh người mua không được mua, người bán phải ngưng bán, và đưa thêm tiền cho người ta vay để mua cổ phiếu! Trên thế giới chưa có một chính phủ nào can thiệp vào giá cả trên thị trường chứng khoán như thế!
Nhưng các giải pháp bất thường này mất hiệu lực. Giữa Tháng Tám, sau khi đã hạ giá đồng nguyên trong hai ngày liền, tới ngày Thứ Tư, Ngân Hàng Trung Ương phải tăng giá để chặn không cho tiền xuống quá thấp. Từ ngày Thứ Hai, 24 Tháng Tám, Chỉ số Thượng Hải lại tụt xuống, trong hai ngày mất 8.5%, rồi 7.6% và sau khi Ngân Hàng Trung Ương (Nhân Dân Ngân Hàng) đã cắt lãi suất vẫn mất thêm 1.3% nữa. Tổng cộng giá trị các công ty Trung Quốc đã giảm 42% kể từ giữa Tháng Sáu, gần 5 ngàn tỷ Mỹ kim biến mất, các nhà đầu tư nhỏ cháy túi!
Ðể cứu vãn thị trường chứng khoán lần thứ nhì, Nhân Dân Ngân Hàng lại cắt lãi suất một phần tư điểm, xuống 4.6% một năm, và cho phép các ngân hàng thương mại được cho vay nhiều hơn bằng cách giảm bớt số tiền dự trữ bắt buộc xuống 18%, giảm bớt nửa điểm. Cả hai biện pháp nhằm giúp các ngân hàng cho vay dễ dàng hơn, có thể đưa thêm tiền cho những người muốn vay để mua cổ phiếu. Chỉ cần giảm 0.50% tỷ lệ dự trữ bắt buộc cũng cho phép các ngân hàng cho vay thêm 678 tỷ đồng nguyên, tương đương với 106 tỷ đô la. Trong ngày Thứ Năm, 27 Tháng Tám, cơn sốt hạ nhiệt độ, thị trường Thượng Hải tăng lên được 5.3%.
Chính sách thả lỏng tín dụng này có thể giúp thị trường chứng khoán ổn định trong ngắn hạn nhưng sẽ khiến cho quả bom nợ càng nguy hiểm hơn. Người ta có thể kéo dài thời gian chờ bom nổ, nhưng nếu không tìm cách tháo ngòi thì cơn nguy biến sẽ tới.
Chưa có xã hội nào thoát khỏi hậu quả tai hại khi thả cho quả bóng nợ tăng lên mãi, Ðế quốc La Mã năm 10 trước Công Nguyên; Nhật Bản năm 1990, nước Mỹ năm 2007, đó là những bài học đắt giá.
Cả thế giới đang theo dõi tình hình kinh tế nước Trung Hoa vì tất cả các nước hiện nay đang liên hệ chặt chẽ với nhau. Trung Quốc đã từng nhập cảng 58% số quặng sắt, 58% số đậu nành, 31% số đồng thau, 15% số dầu lửa trên thế giới. Tất cả những nước cung cấp tiếp liệu cho hơn một tỷ người Trung Hoa sẽ cùng xuống dốc với khách hàng của họ. Những nước này gồm từ Brazil qua Thổ Nhĩ Kỳ, tới Phi Châu. Công nghiệp Ðức bán máy móc cho các xí nghiệp Tàu đã chứng kiến số bán giảm 5% từ đầu năm tới nay.
Nước Mỹ có lẽ bị ảnh hưởng nhẹ nhất. Số thu trong nhờ giao dịch với Trung Quốc của các công ty Mỹ trong chỉ số SP500 chỉ lớn bằng 2% tổng số bán của họ trên toàn thế giới. Số xuất cảng từ Mỹ sang Tàu chỉ bằng 1% GDP; nếu có giảm bớt 10% thì cũng không đáng lo. Chủ tịch công ty Apple mới họp nhân viên thông báo rằng chi nhánh ở Trung Quốc vẫn yêu cầu gửi thêm hàng, mặc dù số điện thoại di động bán ở Trung Quốc đã giảm! Nhưng khi kinh tế các nước ở Châu Mỹ La tinh, Châu Âu, Châu Á xuống thì họ cũng chính là những khách hàng của Mỹ! Cho nên nước Mỹ cũng khó bình chân như vại!
Các chuyên mục 
