Trang chủ :: Tin tức - Sự kiện :: Website tiếng Việt lớn nhất Canada email: vietnamville@sympatico.ca :: Bản sắc Việt :: Văn hóa - Giải trí :: Khoa học kỹ thuật :: Góc thư giãn :: Web links :: Vietnam News in English :: Tài Chánh, Đầu Tư, Bảo Hiểm, Kinh Doanh, Phong Trào Thịnh Vượng :: Trang thơ- Hội Thi Nhân VN Quốc Tế - IAVP :: Liên hệ
     Các chuyên mục 

Tin tức - Sự kiện
» Tin quốc tế
» Tin Việt Nam
» Cộng đồng VN hải ngoại
» Cộng đồng VN tại Canada
» Khu phố VN Montréal
» Kinh tế Tài chánh
» Y Khoa, Sinh lý, Dinh Dưỡng
» Canh nông
» Thể thao - Võ thuật
» Rao vặt - Việc làm

Website tiếng Việt lớn nhất Canada email: vietnamville@sympatico.ca
» Cần mời nhiều thương gia VN từ khắp hoàn cầu để phát triễn khu phố VN Montréal

Bản sắc Việt
» Lịch sử - Văn hóa
» Kết bạn, tìm người
» Phụ Nữ, Thẩm Mỹ, Gia Chánh
» Cải thiện dân tộc
» Phong trào Thịnh Vượng, Kinh Doanh
» Du Lịch, Thắng Cảnh
» Du học, Di trú Canada,USA...
» Cứu trợ nhân đạo
» Gỡ rối tơ lòng
» Chat

Văn hóa - Giải trí
» Thơ & Ngâm Thơ
» Nhạc
» Truyện ngắn
» Học Anh Văn phương pháp mới Tân Văn
» TV VN và thế giới
» Tự học khiêu vũ bằng video
» Giáo dục

Khoa học kỹ thuật
» Website VN trên thế giói

Góc thư giãn
» Chuyện vui
» Chuyện lạ bốn phương
» Tử vi - Huyền Bí

Web links

Vietnam News in English
» Tự điển Dictionary
» OREC- Tố Chức Các Quốc Gia Xuất Cảng Gạo

Tài Chánh, Đầu Tư, Bảo Hiểm, Kinh Doanh, Phong Trào Thịnh Vượng

Trang thơ- Hội Thi Nhân VN Quốc Tế - IAVP



     Xem bài theo ngày 
Tháng Mười hai 2018
T2T3T4T5T6T7CN
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31            
   

     Thống kê website 
 Trực tuyến: 10
 Lượt truy cập: 11774451

 
Khoa học kỹ thuật 13.12.2018 20:31
Biển Đông: Việt Nam bắt đầu có chiến lược mới chống Trung Quốc
29.09.2018 18:01

 RFI - Theo các chuyên gia quân sự, đối sách chủ yếu chống Trung Quốc trên Biển Đông của Việt Nam gần đây là chiến lược gọi là sea denial - chống tiếp cận từ ngoài biển -nghĩa là dùng các phương tiện thông thường ngăn không cho lực lượng đối phương thâm nhập.

Tàu ngầm lớp Kilo của NgaTóm lại, theo nhà nghiên cứu Koh Swee Lean Collin, để đối phó với tiềm lực quân sự to lớn của Trung Quốc, Việt Nam đang từng bước chuyển hướng chiến lược, từ chống tiếp cận trên biển qua một chiến lược mới sẽ làm tăng chi phí mà Trung Quốc phải trả cho hành động xâm lăng của họ. Việc hoàn chỉnh hạm đội tàu ngầm của Việt Nam vào năm 2017 này chỉ là bước quan trọng đầu tiên theo hướng đó.Tuy nhiên, trong bài phân tích đăng trên trang mạng tờ báo Mỹ The National Interest ngày 16/02/2017, chuyên gia về Hải Quân Đông Nam Á Koh Swee Lean Collin thuộc trường Nghiên Cứu Quốc Tế S. Rajaratnam tại Singapore cho rằng Hải Quân Việt Nam đã thay đổi đối sách để chuyển sang sử dụng chiến lược counter-intervention – chống can thiệp – mà chủ lực sẽ là 6 tàu ngầm lớp Kilo có trang bị tên lửa hành trình Klub-S đã được Nga bàn giao đầy đủ.

Với tầm bắn 300 km, loại tên lửa này - gọi là SLCM (sea launched land-attack cruise missile), phóng đi từ ngoài biển nhắm vào các mục tiêu trên bờ - có thể đánh vào các căn cứ và sân bay Trung Quốc, chẳng hạn như căn cứ hải quân gần Tam Á (Sanya) ở phía nam đảo Hải Nam, nơi tập trung chủ lực các lực lượng Trung Quốc phụ trách Biển Đông. 

Năm 1287, tướng Ô Mã Nhi của nhà Nguyên dẫn đầu một đạo quân hùng hậu cùng vô số chiến thuyền đến xâm lược nước Đại Việt (tức Việt Nam ngày nay). Với đội quân tiên phong thiện chiến người Mông Cổ, có vẻ như đây sẽ là một trận thắng dễ dàng của quân Nguyên. Nhưng thực tế lại ngược lại với trận hải chiến một năm sau đó. Ở cửa sông Bạch Đằng gần Vịnh Hạ Long, tướng Trần Hưng Đạo đã tái hiện lại trận đánh năm xưa của Ngô Quyền chống quân xâm lược Nam Hán năm 938.

 Theo cách đánh của Ngô Quyền, tướng Trần Hưng Đạo đã cho cắm các cây cọc đầu bọc sắt ở dưới lòng ba phụ lưu con sông, và chờ lúc thủy triều lên cao thì dụ chiến thuyền Mông Cổ tiến vào vùng nước nông. Khi thủy triều rút xuống, chiến thuyền Mông Cổ đã bị cọc sắt đâm vào làm mắc cạn. Những chiến thuyền nhỏ của quân Đại Việt khi đó bắt đầu tiến ra vây quanh đội chiến thuyền của Mông Cổ và ồ ạt phóng hỏa đốt cháy các chiến thuyền của quân địch bị bất động. Trận Bạch Đằng là một thất bại nặng nề của hạm đội xâm lược của nhà Nguyên.

Theo tác giả bài nghiên cứu, nếu chiến thắng năm 938 góp phần kết thúc thời kỳ Trung Hoa đô hộ Đại Việt lần thứ nhất, thì chiến thắng hải quân năm 1288 không làm thay đổi quan hệ song phương, với việc nhà Trần chấp nhận bá quyền của nhà Nguyên cho đến khi đế chế này bị lật đổ.

Theo The National Interest, trận Bạch Đằng là một ví dụ hiếm hoi về cách Việt Nam vận dụng các chiến thuật chủ yếu trên bộ để dùng vào một trận hải chiến. Cũng đáng ghi nhận là trận Bạch Đằng diễn ra ở vùng nước gần bờ của Việt Nam, thay vì là vùng biển khơi trên Biển Đông, nơi mà chiến thuyền Mông Cổ chắc chắn có thể chiến đấu hiệu quả hơn.

Chiến lược chống tiếp cận trên biển

Đối với tờ báo Mỹ, cũng dễ hiểu là vì sao mà vào năm 1988, Việt Nam đã bị Trung Quốc đánh bại trong một trận hải chiến trên biển khơi ở khu vực quần đảo Trường Sa. Vào lúc đó, Hải Quân Trung Quốc đã cho thấy là họ hơn hẳn Hải Quân Việt Nam, chưa quen với các trận đánh ngoài biển khơi, đồng thời cũng bị lấn át về quân số và vũ khí.

Trận chiến năm đó là một nỗ lực nhằm ngăn không cho Trung Quốc xâm phạm quần đảo Trường Sa mà Việt Nam tuyên bố chủ quyền. Tuy nhiên vì chiến đấu quá xa bờ, lại không được tiếp viện kịp thời và đầy đủ, kết quả của trận đánh đã được an bài một cách nhanh chóng và dứt khoát.

Việt Nam đã bị Trung Quốc cướp lấy một số đảo đá sau trận hải chiến đó, và đối với giới lãnh đạo chính trị và quân sự Việt Nam, việc giành lại các thực thể đó là điều không cần phải bàn cãi.

Theo tờ báo Mỹ, Việt Nam đã nhận thức được những hạn chế về mặt hải quân của mình và thừa biết là không thể nào tái lập chiến công hiển hách của người xưa. Do đó, căn cứ vào tình trạng bất đối xứng về lực lượng ngày càng sâu đậm với Trung Quốc, Việt Nam đã phải thực thi chiến lược chống tiếp cận trên biển – sea denial.

Về cơ bản, chiến lược chống tiếp cận trên biển nhằm việc ngăn chận hay phá vỡ đường tiến của đối phương vào các vùng biển có liên quan, đồng thời không để cho đối thủ được tự do hành động trong cùng một khu vực.

Chuyên gia Đài Loan Ngô Thượng Tô (Wu Shang-su) chẳng hạn, đã cho rằng vì ít có khả năng chiến thắng trước đối thủ Trung Quốc (mạnh hơn gấp bội nếu đối đầu trực diện), nên Việt Nam không có lựa chọn nào khác ngoài việc áp dụng chiến lược chống tiếp cận trên biển.

Đồng thời yếu tố tài chính cũng buộc Việt Nam phải hành động như vậy vì Việt Nam tiếp tục ưu tiên phát triển kinh tế-xã hội theo chủ trương Đổi Mới thực hiện từ đầu những năm 1990 (cũng là thời điểm quân đội Việt Nam tinh giản biên chế). (...)

Việt Nam cải tiến chiến lược

Tuy nhiên, chuyên gia trên tờ The National Interest nhận định, sẽ hết sức sai lầm khi cho rằng Việt Nam dễ cam chịu. Việt Nam từ lâu đã nhận thức được những giới hạn trong chiến lược chống tiếp cận trên biển kiểu truyền thống, và do đó đã tìm cách cải tiến chiến lược để ngăn chặn nguy cơ Trung Quốc dùng quân sự xâm lược trên Biển Đông.

Theo National Interest, vào lúc Hải Quân Việt Nam vừa nhận được đầy đủ 6 chiếc tàu ngầm lớp Kilo của Nga và sắp sửa vận hành được một đội tàu ngầm hoàn chỉnh trong năm 2017, mọi người vẫn nghĩ rằng chiến lược hải quân đặt trọng tâm vào việc chống tiếp cận trên biển của Việt Nam vẫn đang được áp dụng.

Xây dựng lực lượng phản công

Đối với nhà nghiên cứu Koh Swee Lean Collin, quả đúng là tàu ngầm, đặc biệt là tàu ngầm quy ước, thường được gắn với một chiến lược chống tiếp cận, tuy nhiên, trong trường hợp của Việt Nam, cần phải nhìn xa hơn bình thường. Cả 6 chiếc tàu không chỉ được trang bị bằng các loại vũ khí chống tiếp cận truyền thống như ngư lôi và thủy lôi chẳng hạn, mà còn có tên lửa hành trình hải đối địa Klub-S – tên tắt tiếng Anh là SLCM (sea launched land-attack cruise missile), có thể bắn trúng mục tiêu cách xa đến ba trăm cây số...

Nhà quan sát kỳ cựu về quân đội Việt Nam Carlyle Thayer đã cho rằng loại tên lửa này của Việt Nam sẽ được dùng để tấn công các cảng và các sân bay Trung Quốc, chẳng hạn như căn cứ hải quân Tam Á trên đảo Hải Nam, hơn là nhắm vào các thành phố trải dọc theo bờ biển phía nam lục địaTrung Quốc.

Vai trò lực lượng phản công này vẫn phù hợp với chiến lược phòng thủ răn đe của Hà Nội, nhưng việc có thêm một khả năng tấn công như vậy rõ ràng là một bước chuyển ra khỏi chiến lược chống tiếp cận trên biển.

Người Việt Nam không thể hy vọng ngăn chặn sự xâm lăng của Trung Quốc nếu không có phương tiện bắt Bắc Kinh trả giá đắt, như nguy cơ lực lượng Hải Quân tiền phương của Trung Quốc ở Tam Á bị tiêu diệt chẳng hạn. (...)
Vào lúc này, Việt Nam chưa có năng lực tấn công Trung Quốc sâu trong đất liền. Tuy nhiên, sự thiếu hụt đó không cản trở khả năng phản công của Việt Nam chống lại các mục tiêu ven biển.

Căn cứ Hải Quân Tam Á của Trung Quốc chẳng hạn, có thể bị tấn công một cách dễ dàng bằng các loại tên lửa bay trên mặt nước không cần đến hệ thống định vị vệ tinh tinh vi mà Việt Nam chưa có. Và Hà Nội đã chú ý đến việc tăng cường khả năng trừng phạt Bắc Kinh và bắt Trung Quốc trả giá nặng nề nếu xâm lăng Việt Nam. Vào tháng 9 năm 2014, một quan chức quân sự ở Hà Nội nhận xét rằng tầu ngầm Kilo không phải là vũ khí duy nhất của Việt Nam, mà chỉ là một phần trong số vũ khí mà Việt Nam đang phát triển để bảo vệ tốt hơn chủ quyền của mình.

Vì vậy, để đạt mục tiêu đó, Việt Nam đã có thêm những động thái nhằm định hình một chiến lược chống can thiệp mạnh mẽ hơn, phản ánh sự rời xa cách chống tiếp cận trên biển truyền thống. Ví dụ, thủy quân lục chiến Việt Nam đã tập trận « tái chiếm đảo », tại khu vực quần đảo Trường Sa, điều không thể tưởng tượng được từ năm 1988.

Trong tháng 5 năm 2016, có tin là Việt Nam đã đàm phán với Nga để mua thêm một cặp chiến hạm Gepard 3.9 được trang bị tên lửa dẫn đường. Điều đặc biệt của thương vụ này các các chiến hạm mới đó sẽ được trang bị tên lửa hành trình Klub. Việt Nam có lẽ lấy cảm hứng từ sự kiện các hộ tống hạm cùng cỡ với loại Gepard 3.9 trong Tiểu Hạm Đội Caspi của Nga, đã phối hợp tốt với tàu ngầm Rostov-on-Don thuộc lớp Kilo để phát động thành công những cuộc tấn công bằng tên lửa hải đối địa.

Chuyến thăm của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ đặt Việt Nam vào thế đối đầu hơn với Trung Quốc

RFA

Hình minh họa. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ James Mattis (phải) và Bộ trưởng Quốc phòng Ngô Xuân Lịch (giữa) tại Bộ Quốc phòng ở Hà Nội hôm 25/1/2018

Hình minh họa. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ James Mattis (phải) và Bộ trưởng Quốc phòng Ngô Xuân Lịch (giữa) tại Bộ Quốc phòng ở Hà Nội hôm 25/1/2018

Hình minh họa. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ James Mattis (phải) và Bộ trưởng Quốc phòng Ngô Xuân Lịch (giữa) tại Bộ Quốc phòng ở Hà Nội hôm 25/1/2018

 AFP

Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ James Mattis sẽ đến thăm Việt nam vào thứ Ba ngày 16/10 trong nỗ lực nhằm siết chặt quan hệ hơn nữa giữa Mỹ và Việt Nam nhằm đối phó với những hành động quân sự gây hấn của Trung Quốc trong khu vực, theo nhận định của các chuyên gia quốc tế.


Trong bài phân tích viết trên trang Scribd hôm 15/10, Giáo sư Carl Thayer thuộc Học viện Quốc phòng Úc nhận định: “Bộ trưởng Mattis sẽ tìm kiếm một mối liên minh tạm thời với các quốc gia trong khu vực, bao gồm Việt Nam, để đối lại với Trung Quốc. Việt Nam sẽ phải đối mặt với một môi trường đối đầu hơn giữa Trung Quốc và Mỹ cả trong khu vực và quốc tế”.


Chuyến thăm diễn ra giữa lúc có những căng thẳng trong quan hệ Mỹ và Trung Quốc trên cả hai lĩnh vực là thương mại và quốc phòng.


Hoa Kỳ mới đây đã tuyên bố đánh thuế lên khoảng 200 tỷ đô la hàng nhập khẩu của Trung Quốc. Trung Quốc trả đũa bằng việc áp thuế lên 60 tỷ đô la hàng hóa nhập từ Mỹ.


Bộ trưởng Mattis sẽ tìm kiếm một mối liên minh tạm thời với các quốc gia trong khu vực, bao gồm Việt Nam, để đối lại với Trung Quốc. - Gs. Carl Thayer

Về mặt quốc phòng, Trung Quốc thời gian qua đã gia tăng các hoạt động quân sự hóa khu vực Biển Đông là vùng nước tranh chấp giữa Trung Quốc và một số quốc gia Đông Nam Á bao gồm Việt Nam. Tại diễn đàn Shangri-la ở Singapore hồi đầu tháng 6 vừa qua, Bộ trưởng James Mattis đã gọi các hành động triển khai vũ khí ra các đảo ngoài Biển Đông của Trung Quốc là nhằm mục đích đe dọa quân sự và xâm lấn.


Để phản đối các hành động gây hấn của Trung Quốc ở Biển Đông, Hoa Kỳ đã không mời Trung Quốc tham gia cuộc tập trận chung RIMPAC vào tháng 7 vừa qua giữa các nước.


Mới đây nhất , vào hồi đầu tháng này, Trung Quốc đã điều tàu chiến ra gần tàu Decatur của Hải quân Mỹ khi tàu chiến Mỹ đi qua đá Gaven ở quần đảo Trường Sa trong chương trình Tự do Hàng hải mà Mỹ đã tiến hành ở Biển Đông trong vài năm qua.


Những căng thẳng trong quan hệ hai nước Mỹ Trung đã khiến chuyến thăm Bắc Kinh của Bộ trưởng Mattis dự kiến sẽ diễn ra trong lần công du châu Á này của ông bị hủy bỏ. Trung Quốc mới đây cũng từ chối đề nghị của Mỹ cho tàu chiến ghé thăm cảng Hong Kong.


Trong khi quan hệ Mỹ Trung xấu đi, quan hệ quốc phòng giữa Mỹ và Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể trong năm qua. Điển hình là chuyến thăm lần đầu tiên kể từ sau chiến tranh Việt Nam của hàng không mẫu hạm Mỹ tới Đà Nẵng hồi tháng 3 vừa qua.


Việt Nam sẽ phải chịu sức ép hơn nữa trong việc tăng cường hợp tác quốc phòng với Mỹ, bao gồm cả việc chấp nhận cho phép tàu chiến Mỹ tới thăm các cảng thường xuyên hơn. - Gs. Carl Thayer

Chuyến thăm lần này của Bộ trưởng James Mattis tới Việt Nam là chuyến thăm thứ 2 trong năm nay. Chuyến thăm đầu diễn ra vào hồi tháng 1.


Giáo sư Carl Thayer viết rằng các chuyến thăm của Bộ trưởng James Mattis tới Việt Nam là theo Chiến lược về An ninh Quốc gia và Quốc phòng của Mỹ. Trong các chiến lược này, Mỹ đã bao gồm Việt Nam vào mạng lưới hợp tác quốc phòng để đối phó với những thách thức hiện có về an ninh trong khu vực, trong đó có những hành động gây hấn của Trung Quốc ở Biển Đông. “Việt Nam sẽ phải chịu sức ép hơn nữa trong việc tăng cường hợp tác quốc phòng với Mỹ, bao gồm cả việc chấp nhận cho phép tàu chiến Mỹ tới thăm các cảng thường xuyên hơn”, Giáo sư Carl Thayer viết.


Hãng tin AP trích lời chuyên gia cao cấp về Châu Á của Hội đồng Quan hệ Nước ngoài của Mỹ, ông Josh Kurlantzick, nói rằng Việt Nam đã đi gần hơn với một số những chính sách của Tổng thống Trump. Ý ông muốn nói đến Chiến lược Ấn Độ Thái Bình Dương đã được Tổng thống Trump lần đầu tiên đưa ra tại APEC hồi tháng 11 năm ngoái ở Đà Nẵng. “Ngoài Singapore, Việt nam là nước có nhiều nghi ngờ nhất về chính sách Đông Nam Á của Trung Quốc và là đối tác tự nhiên nhất đối với Mỹ”, chuyên gia Kurlantzick được AP trích lời cho biết.


Vẫn còn những vấn đề nhạy cảm


Theo truyền thông trong nước, trong chuyến thăm lần này, Bộ trưởng James Mattis sẽ đến thăm sân bay Biên Hòa, một trong những điểm nóng về chất độc da cam còn lại sau chiến tranh Việt Nam. Chuyến thăm này cũng cho thấy sự ủng hộ của ông trong việc đề cập đến những tàn dư của chiến tranh.


Theo Giáo sư Carl Thayer, trong chuyến thăm lần này, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ cũng sẽ bày tỏ sự ủng hộ của Mỹ đối với việc Việt Nam tham gia lực lượng gìn giữ hòa bình ở Nam Sudan, cam kết tiếp tục thực hiện các hợp tác trong lĩnh vực tìm kiếm, cứu nạn.


Ngoài Singapore, Việt nam là nước có nhiều nghi ngờ nhất về chính sách Đông Nam Á của Trung Quốc và là đối tác tự nhiên nhất đối với Mỹ. - Chuyên gia Josh Kurlantzick

Tuy nhiên, một trong những vấn đề nhạy cảm nhất được trông đợi bàn thảo lần này là đạo luật Chống những kẻ thù của Mỹ thông qua chế tài (CAATSA). Theo đạo luật này, Mỹ sẽ trừng phạt những nước nào mua vũ khí của Nga, trong khi Nga là nước cung cấp vũ khí hàng đầu cho Việt Nam. Bộ trưởng James Mattis, trước đó, đã đề nghị Quốc hội Mỹ bỏ Việt Nam và Ấn Độ ra khỏi danh sách các nước bị trừng phạt. Theo Giáo sư Carl Thayer thì cho đến lúc này Hoa Kỳ vẫn chưa có quyết định chính thức về vấn đề này. “Điều này đặt ra câu hỏi liệu Việt Nam đã chuẩn bị để mua vũ khí đáng kể từ Hoa Kỳ hay chưa”, Giáo sư Carl Thayer viết.


Theo Giáo sư Carl Thayer, Việt Nam đã lặng lẽ bỏ hơn 15 hoạt động tương tác quốc phòng với phía Mỹ trong năm 2019. Theo ông, rất có thể quyết định này có liên quan đến việc Mỹ vận động Việt Nam mua vũ khí của Mỹ thay vì của Nga. “Việt Nam có thể coi hành động này là sức ép và can thiệp lên công việc nội bộ của mình”, theo Giáo sư Carl Thayer.


Việt Nam từ trước đến này vẫn duy trì chính sách độc lập trong quan hệ với các cường quốc. Trong khi tăng cường hợp tác quốc phòng với Mỹ, Việt Nam cũng có những lo ngại về người láng giềng Trung Quốc ở ngay sát cạnh. Đó là chưa kể thực tế là cả Việt Nam và Trung Quốc đều duy trì chế độ đảng Cộng sản là đảng lãnh đạo duy nhất.


Nhìn lại chiến công quá khứ của dân tộc VN

Trận Bạch Đằng năm 1288 xảy ra trên sông Bạch Đằng thuộc đất Đại Việt, là một trận đánh quan trọng trong các cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông trong lịch sử Việt Nam.

Đây là chiến thắng vẻ vang của quân Đại Việt do Quốc công Tiết chế Trần Hưng Đạo cùng với Thái thượng hoàng Trần Thánh Tông và vua Trần Nhân Tông chỉ huy trước quân xâm lược Nguyên Mông. Quân Nguyên bị thiệt hại vô cùng nặng (với khoảng hơn 4 vạn quân sĩ bị loại khỏi vòng chiến[1]), và nhiều tướng Nguyên trong đó có cả Ô Mã Nhi, Phạm Nhàn và Phàn Tiếp cũng bị bắt sống và dâng lên Thượng hoàng Thánh Tông. Ngoài ra, có những 400 chiến thuyền của quân Nguyên rơi vào tay quân Trần thắng lớn.[2] Đại thắng trên sông Bạch Đằng được xem là trận thủy chiến lớn nhất trong lịch sử Việt Nam, và là thắng lợi tiêu biểu nhất của Đại Việt trong ba cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên-Mông.[4]

Đại thắng này là một chiến quả của kế cắm cọc trên sông Bạch Đằng của Hưng Đạo Vương, mở đầu với việc quân sĩ của ông lừa được địch vào trận địa cọc nhân triều rút. Quân Nguyên vấp phải sự chiến đấu mãnh liệt của quân Thánh Dực dưới quyền Nguyễn Khoái (Bình chương Áo Lỗ Xích của Nguyên Mông bị bắt trong trận này), tiếp theo đó các vua Trần đem binh tới ác chiến, đập tan nát quân Nguyên. Tiếp theo đó, quân Trần mai phục hai bên cũng dũng vũ xông ra, tiếp tục diệt tan quân địch. Khi nước triều rút, quân Nguyên hoàn toàn lâm vào thảm họa.[1][2] Với sự hoàn tất sứ mệnh phá hủy đoàn binh thuyền của Ô Mã Nhi, toàn thắng này dẫn đến thắng lợi hoàn toàn của Đại Việt trong cuộc Chiến tranh Nguyên Mông-Đại Việt lần 3 và hoàn toàn phá tan âm mưu xâm chiếm Đại Việt của nhà Nguyên.[1] Chiến tích vẻ vang này của Trần Hưng Đạo cùng với hai vị minh quân triều Trần đã lưu danh trong lịch sử Việt Nam, và là đề tài cho nhiều tác phẩm văn học Việt Nam thời Trung đại, dưới ngòi bút của các danh sĩ Trương Hán SiêuNguyễn Trãi,...[5]Trương Hán Siêu đã thuật lại diễn biến cuộc chiến này trong bài "Phú sông Bạch Đằng" như sau: "Thuyền bè muôn đội, tinh kỳ phấp phới/Hùng hổ sáu quân, giáo gươm sáng chói/[...]/Trận đánh được thua chửa phân/Chiến lũy bắc nam chống đối/[...]/Tất Liệt thế cường, Lưu Cung chước dối/Những tưởng gieo roi một lần/Quét sạch Nam bang bốn cõi/[...]/Trời cũng chiều người/Hung đồ hết lối!"

Kế hoạch rút quân của quân Nguyên

Vào năm 1287nhà Nguyên mở đầu cuộc xâm lược Đại Việt lần thứ ba, nhưng chỉ chiếm được kinh thành Thăng Long không một bóng người, và thủy quân Đại Việt do Phó tướng Nhân Huệ Vương Trần Khánh Dưchỉ huy đã đánh tan nát đoàn thuyền lương của Trương Văn Hổ trong trận Vân Đồn.[1] Trước tình hình bất lợi, quân Nguyên định tổ chức rút về Trung Quốc theo nhiều hướng khác nhau. Ngày 3 tháng 3 năm Mậu Tí (1288), Hữu thừa Trình Bằng Phi, Thiên tỉnh Đạt Mộc thống lĩnh kị binh đi đón các cánh quân di chuyển bằng đường thủy (đoàn thuyền của Trương Văn Hổ). Tuy nhiên khi qua chợ Đông-Hồ thì bị dòng sông chắn ngang, phải quay lại, nhưng cầu cống đã bị quân nhà Trần bám theo sau phá hủy. Quân Nguyên rơi vào thế nguy, trước mặt thì bị quân Trần chặn đường, sau lưng là chướng ngại thiên nhiên. Tuy nhiên quân Nguyên do tra hỏi những tù binh nên đã tìm được đường thoát, nửa đêm hôm đó cánh quân này đột phá vòng vây chạy trốn theo con đường khác, phối hợp với một cánh quân Nguyên đang rút lui để cùng nhau ra khỏi ải Nội Bàng. Tuy bị bất ngờ bởi sự thay đổi lộ trình của quân Nguyên, quân đội nhà Trần đuổi theo đánh rất sát vào cánh quân đoạn hậu. Tướng Nguyên là Vạn hộ Đáp Thứ Xích và Lưu Thế Anh phải dẫn quân quay trở lại phía sau đối phó với quân Trần, sau một trận giao chiến bắt được và giết các tướng Trần chỉ huy toán quân tập kích là các tướng Phạm Trù và Nguyễn Kị.

Ngày 7 tháng 3 năm Mậu Tý (8 tháng 4 năm 1288), cánh quân Mông Cổ rút bằng đường thủy đi tới Trúc Động, tại đây họ bị quân nhà Trần chặn đánh, nhưng tướng Nguyên là Lư Khuê chỉ huy quân này đánh lui quân nhà Trần và chiếm được 20 thuyền chiến.

Ngày 8 tháng 3 (9 tháng 4 năm 1288), Ô Mã Nhi không cho quân rút về bằng đường biển mà đi theo sông Bạch Đằng, vì tính rằng đường biển đã bị thủy quân nhà Trần vây chặt thì phòng bị đường sông có thể sơ hở, hơn nữa sông Bạch Đằng nối liền với nội địa Trung Quốc bằng thủy lộ, thuận lợi cho việc rút lui.

Năm 1288, sau khi rút lui khỏi kinh đô Thăng Long, Trần Hưng Đạo đã quyết định đánh một trận lớn chống quân Mông Cổ xâm lược đi vào Đại Việt thông qua sông Bạch Đằng. Sông Bạch Đằng trước đó cũng là một địa danh lịch sử khi Ngô Quyền đã từng đánh thắng quân Nam Hán trong năm 938, kết thúc gần 1000 năm Bắc thuộc. Trần Hưng Đạo đã nghiên cứu kỹ lưỡng quy luật thủy triều của con sông này để vạch ra thế trận cọc để mai phục quân Mông Nguyên

Trần Hưng Ðạo chỉ huy quân dân Đại Việt chuẩn bị một trận địa mai phục lớn trên sông Bạch Ðằng, là nơi đoàn thuyền của quân Nguyên sẽ phải đi qua trên đường rút chạy. Các loại gỗ lim, gỗ táu đã được đốn ngã trên rừng kéo về bờ sông và được đẽo nhọn cắm xuống lòng sông ở các cửa dẫn ra biển như sông Rút, sông Chanh, sông Kênh làm thành những bãi chông ngầm lớn, kín đáo dưới mặt nước. Ghềnh Cốc là một dải đá ngầm nằm bắt ngang qua sông Bạch Ðằng nhưng phía dưới sông Chanh, đầu sông Kênh, có thể sử dụng làm nơi mai phục quân lính phối hợp với bãi chông ngầm nhằm ngăn chận thuyền địch khi nước rút xuống thấp. Thủy quân Đại Việt bí mật mai phục phía sau Ghềnh Cốc, Ðồng Cốc, Phong Cốc, sông Khoai, sông Thái, sông Gia Ðước, Ðiền Công, còn bộ binh bố trí ở Quảng Yên, dọc theo bờ bên trái sông Bạch Ðằng, Tràng Kênh ở bờ bên phải sông Bạch Ðằng, núi Ðá Vôi..., ngoại trừ sông Ðá Bạc là để trống cho quân Nguyên kéo vào. Ðại quân của hai vua đóng quân ở Hiệp Môn (Kinh Môn, Hải Dương) trong tư thế sẵn sàng lâm trận cho chiến trường quyết liệt sắp xảy ra.

Diễn biến trận đánh

Khi Ô Mã Nhi dẫn đoàn thuyền tiến vào sông Bạch Đằng nhân lúc nước lớn, thủy quân nhà Trần tràn ra giao chiến, rồi giả thua chạy vào sâu bên trong. Ô Mã Nhi trúng kế khích tướng nên thúc quân ra nghênh chiến, các tướng Phàn Tham Chính, Hoạch Phong cũng ra tiếp ứng. Khi thuyền quân Nguyên đã vào sâu bên trong sông Bạch Đằng, tướng Nguyễn Khoái dẫn các quân Thánh Dực ra khiêu chiến và nhử quân Nguyên tiến sâu vào khúc sông đã đóng cọc, trong khi quân Trần đợi cho thủy triều xuống mới quay thuyền lại và đánh thẳng vào đội hình địch. Bình chương Áo Lỗ Xích của Nguyên Mông đã bị bắt sống trong cuộc chiến đấu quyết liệt của quân Thánh Dực.[2]

Thủy quân Đại Việt từ Hải Đông - Vân Trà từ các phía Điền Công, Gia Đước, sông Thái, sông Giá nhanh chóng tiến ra sông Bạch Đằng, với hàng trăm chiến thuyền cùng quân lính các lộ dàn ra trên sông và dựa vào Ghềnh Cốc thành một dải thuyền chặn đầu thuyền địch ngang trên sông. Trong lúc thủy chiến đang diễn ra dữ dội thì đoàn chiến thuyền của hai vua Trần đóng ở vùng Hiệp Sơn (Kinh Môn, Hải Dương) bên bờ sông Giáp (sông Kinh Thầy, vùng Kinh Môn, Hải Dương) làm nhiệm vụ đánh cầm chừng và cản bước tiến của địch, cũng tấn công từ phía sau khiến quân Nguyên càng lúng túng và tổn thất rất nặng. Theo Đại Việt Sử ký Toàn thư, "nước sông do vậy đỏ ngầu cả"[2]. Bị bất lợi hoàn toàn, rất nhiều thuyền chiến của quân Nguyên bị cháy rụi[1]. Bị tấn công tới tấp trên sông, một số cánh quân Nguyên bỏ thuyền chạy lên bờ sông bên trái của Yên Hưng để tìm đường trốn thoát, nhưng vừa lên tới bờ họ lại rơi vào ổ phục kích của quân Trần, bị chặn đánh kịch liệt. Trời về chiều khi giao tranh sắp kết thúc, Ô Mã Nhi cùng với binh lính dưới quyền chống cự tuyệt vọng trước sự tấn công của quân Trần, vì quân Nguyên của Thoát Hoan không tới cứu viện, nên đạo quân này hoàn toàn bị quân Trần tiêu diệt. Theo Nguyên sử, truyện của Phàn Tiếp chép rằng kịch chiến xảy ra từ giờ mão đến giờ dậu, tức là từ sáng kéo dài đến chiều tối mới kết thúc. Nguyên Sử có chép về tướng Nguyên Phàn Tiếp: "Tiếp cùng Ô Mã Nhi đem quân thủy trở về, bị giặc đón chặn. Triều sông Bạch Đằng xuống, thuyền Tiếp mắc cạn. Thuyền giặc dồn về nhiều, tên bắn như mưa. Tiếp hết sức đánh từ giờ mão đến giờ dậu. Tiếp bị thương, rớt xuống nước. Giặc móc lên bắt, dùng thuốc độc giết".

Bia Lý Thiên Hựu cũng chép: "Tháng ba, đến cảng Bạch Đằng, người Giao chắn chiến hạm ngang sông để chống cự quân ta, đến lúc nước triều rút, thuyền không tiến được, quân tan vỡ…".[6] Lý Thiên Hựu là 1 viên tướng Nguyên cũng tham gia trận Bạch Đằng.

Kết cục

Quân nhà Trần đại thắng, bắt được hơn 400 chiến thuyền, tướng Đỗ Hành bắt được tướng Nguyên là Tích Lệ Cơ và Ô Mã Nhi dâng lên Thượng hoàng Trần Thánh Tông. Thượng hoàng đã vui vẻ hậu đãi những viên bại tướng này.[2] Khoảng hơn 4 vạn tướng sĩ Nguyên Mông đã bị loại ra khỏi vòng chiến[1]. Tướng Nguyên là Phàn Tiếp bị bắt sống, rồi bị bệnh chết, trong khi một bại tướng khác là Phạm Nhan thì đã bị Trần Quốc Tuấn cho trảm quyết.[1] Cánh thủy quân của quân Nguyên hoàn toàn bị tiêu diệt. Chiến thắng vinh quang của quân Đại Việt trong trận sông Bạch Đằng năm 1288 được xem là một trận đánh hủy diệt và thủy chiến lớn nhất trong lịch sử kháng chiến của dân tộc Việt Nam, và cũng được xem là thắng lợi tiêu biểu nhất của quân Đại Việt trong ba cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên-Mông, dẫn đến chấm dứt thắng lợi cho Đại Việt trong cuộc Chiến tranh Nguyên Mông-Đại Việt lần thứ ba.

[1][4]

Mặc dầu về sau này, "Giao Chỉ" hãy còn "ngứa ngáy trong tim Hốt Tất Liệt", đại thắng của Quân đội Đại Việt trong trận sông Bạch Đằng không chỉ hoàn tất mục đích đập vỡ đoàn binh thuyền của Ô Mã Nhi, mà còn hoàn toàn phá vỡ âm mưu xâm lược Đại Việt, và qua đó Đế quốc Mông Cổ không thể nào làm chủ cả Đông Nam Á.[1]

Ý kiến khác về Ghềnh Cốc

Hiện nay, nhiều ý kiến nhấn mạnh đến vai trò của Ghềnh Cốc trong chiến thắng Bạch Đằng, cho rằng ghềnh này đã được tận dụng như là một chiến lũy tự nhiên tuyệt vời để góp phần quan trọng cho trận thắng.

Tuy nhiên, tất cả các tài liệu sử Nguyên, sử Việt được biết đều chẳng nhắc gì đến Ghềnh Cốc. Chỉ vào nửa sau Thế kỷ XX, Ghềnh Cốc mới được nói đến và được đánh giá với vai trò quan trọng như vậy. Điều này có thể đúng, nếu hơn 7 thế kỷ qua, dòng sông Bạch Đằng bất biến về vị trí, hình thái và kích thước. Nhưng trong tự nhiên, sự bất biến như vậy gần như không có trên thực tế.

Phân tích tài liệu hình thái, có thể thấy sông Bạch Đằng đã và đang có xu thế dịch trục lòng về phía bờ đông, tương ứng với xói lở bờ phía Hà Nam và bồi tụ phía Thủy Nguyên.

Trục lòng sông Bạch Đằng vào khoảng năm 1288 có thể nằm lệch về phía tây một vài trăm mét hoặc nhiều hơn nữa so với bây giờ, Ghềnh Cốc khi ấy có thể còn nằm chìm dưới bề mặt vùng bãi triều phía tả ngạn dòng sông và mới lộ ra ở đáy sông sau này, khi lòng sông Bạch Đằng dịch chuyển về phía đông.

Vậy, nếu không có Ghềnh Cốc, quân Đại Việt dựa vào đâu để cản được chiến thuyền Nguyên Mông rút chạy ra biển theo dòng chính Bạch Đằng? Chính là trận địa cọc trên dòng chủ lưu Bạch Đằng đã cản đường rút quân ra biển của chiến thuyền Nguyên Mông [7].[8]

Đâu là bãi cọc chính của trận Bạch Đằng 1288?

Sông Bạch Đằng bây giờ sâu và rất rộng, nên khó nghĩ rằng trận địa cọc chính lại có thể cắm ngang dòng chủ chủ lưu. Nhưng khoảng 5 - 7 trăm năm trước, đây là một bộ phận của châu thổ sông Hồng. Vì thế, lòng chính sông Bạch Đằng khi ấy có thể nông hơn và hẹp hơn ngày nay. Mô tả của Nguyễn Trãi trong Dư địa chí phù hợp với nhận định này: “Sông Vân Cừ rộng 2 dặm linh 69 trượng, sâu 5 thước”. Chỉ mới khoảng 5-7 trăm năm qua, vùng cửa sông Bạch Đằng mới chuyển hóa thành cấu trúc vùng cửa sông hình phễu với các lòng lạch bị xâm thực sâu và rộng [9].

Vì vậy, việc tồn tại một trận địa cọc chính cắm ngang qua dòng chủ lưu sông Bạch Đằng là hoàn toàn có thể. Có điều, bãi cọc chính ấy, sau chiến tranh người ta buộc phải thu dọn, nhổ đi để cho thuyền bè buôn bán, vận tải và đánh cá xuôi ngược. Những bãi cọc tìm thấy hiện nay ở sông Chanh, Vạn Muối, sông Rút chỉ là các bãi phụ trợ, nhằm chặn đường rút của chiến thuyền Nguyên Mông sang Vịnh Hạ Long. Phân tích kỹ chiều dài thân cọc, đoạn chặt vát, vị trí cọc nguyên vị trong bãi bồi sông Chanh và dao động thủy triều khu vực, chẳng khó khăn để nhận thấy các bãi cọc tìm thấy chỉ là phần cắm trên bãi triều thấp ven lòng, chưa phải phần chính của bãi cọc ngang qua sông Chanh (chắc cũng phải nhổ đi sau chiến tranh cho thuyền bè qua lại).

Một nhận định nữa về sự tồn tại của trận địa cọc chính trên dòng chủ lưu sông Bạch Đằng: Vào thời gian trong năm xảy ra trận đánh, ở vùng này gần như hoàn toàn không có gió hướng tây [10]. Vì vậy, khi dòng chảy triều xuống, các bè lửa thả từ phía thượng nguồn không thể dạt về cửa nhánh sông Chanh, hay Vạn Muối để thiêu đốt thuyền Nguyên Mông tụ lại ở đấy. Các bè lửa sẽ theo dòng chảy trôi về phía cửa biển Nam Triệu, khi ấy, nếu áp sát vào Ghềnh Cốc để cản thuyền Nguyên Mông, thì thuyền Đại Việt cũng bị bè lửa thiêu. Vậy, chính trận địa cọc dày đặc ngang sông, chứ không phải ghềnh đá, đã cản thuyền quân Nguyên Mông ra cửa biển Nam Triệu.

Giả thuyết khác về bãi cọc

Có ý kiến cho rằng, ngay từ khi nhận chức Tiết chế ở Bình Than, Trần Quốc Tuấn đã theo kế của Ngô Quyền, muốn ngăn quân địch tiến vào bằng cọc nhọn ở Bạch Đằng. Số cọc nhọn làm năm 1288 chỉ là số bổ sung thêm[11].

Ngay từ năm 1284, Trần Quốc Tuấn đã giăng bẫy ở đây và muốn dồn địch vào trận địa cọc, nhưng quân Trần yếu thế không thực hiện được ý định. Kết quả quân Nguyên vượt qua an toàn.

Năm 1287, khi Ô Mã Nhi tiến vào cũng mang quân đông và mạnh khiến quân Trần không thể dồn quân Nguyên tới bãi cọc vào thời điểm triều rút, do đó việc bố trí cọc cũng vô hiệu.

Theo ý kiến của Trần Xuân Sinh, các tướng Nguyên không thể không biết về bài học trận Bạch Đằng, 938 của Nam Hán; nhưng do hai lần đã đi qua dễ dàng, quân Nguyên chủ quan không đề phòng cạm bẫy ở sông Bạch Đằng năm 1288. Chính vì vậy khi rút lui đã bị sa vào trận địa và bị diệt hoàn toàn[12].

Trong thi ca

Chiến công trên sông Bạch Đằng vào năm 1288 của các vua Trần và Trần Quốc Tuấn, cùng với đại thắng của Ngô Quyền trong trận đánh tại đây thuở xưa, đã khiến cho dòng sông này trở nên gắn bó sâu sắc với lịch sử dân tộc Việt Nam. Có thể kể đến bài Phú sông Bạch Đằng của một môn khách của Hưng Đạo Đại Vương là Trương Hán Siêu được coi là một bản hùng văn trong lịch sử văn học Việt Nam. Qua tác phẩm này, Trương Hán Siêu đã ca ngợi công đức của hai vị minh quân Trần Thánh Tông cùng với Trần Nhân Tông ("Nhị Thánh hề tịnh minh, tựu thử giang hề tẩy giáp binh" - dịch là: "Hai vua thật anh minh, đến sông này dẹp đạo binh".), và đề cao Hưng Đạo Đại Vương ("Duy thử giang nhi đại tiệp, do Đại Vương chi tặc nhàn", dịch nghĩa: "Nghĩ có đại thắng trên sông này, do bởi Đại Vương [biết thế] giặc nhàn"). Tác giả cũng nêu cao khí phách của Vương triều nhà Trần - "hào khí Đông A" - đại thắng hiển hách trong trận Bạch Đằng.[5]

Vua Trần Minh Tông về sau cũng viết bài thơ "Bạch Đằng Giang", trong đó có đoạn:[13]

"Non sông này xưa nay đã hai lần mở mắt,"
"Cuộc hơn thua giữa Hồ và Việt thoáng qua như một lúc dựa vào lan can."
"Nước sông chan chứa rọi bóng mặt trời cuối ngày đỏ ối,"
"Còn ngỡ là máu chiến trường thuở trước chưa từng khô."

Nguyễn Trãi - vị anh hùng dân tộc của Đại Việt dưới triều Hậu Lê, cũng có bài thơ "Bạch Đằng Hải Khẩu", trong đó có đoạn:[14]

"Ngạc đoạn kình khoa sơn khúc khúc;"
"Qua trầm kích chiết ngạn tằng tằng."
"Quan hà bách nhị do thiên thiết;"
"Hào kiệt công danh thử địa tằn"

Dịch nghĩa:[14]

"Như cá sấu bị chặt, cá kình bị mổ, núi chia từng khúc một;"
"Như mũi qua chìm, cây xích gãy, bên bờ lớp lớp chồng".
"Quan hà hiểm hai người chống trăm người do trời xếp đặt;"
"Hào kiệt lập công danh đất ấy từng là nơi."



Việt Nam chống lại Hốt Tất Liệt

Lauren Hilgers * Trần Quốc Việt (Danlambao) dịch - Ngày nay, khu vực nơi sông Bạch Đằng đổ vào vịnh Bắc Bộ và vịnh Hạ Long ở miền bắc Việt Nam là nơi ruộng lúa, làng mạc và ao cá xen kẽ lẫn nhau. Nhưng cách đây 700 năm, trước khi những thế hệ nông dân đã thay đổi địa hình ở đây, vùng này là bãi bùn ven biển trải dài hàng chục cây số vuông, một vùng đất ngập nước thay đổi không ngừng nơi dòng sông chảy tỏa vào những con suối ngoằn ngoèo đầy trầm tích. Những hòn đảo hiện ra rồi biến mất theo thủy triều, những bãi bồi chìm dưới cửa sông sâu, và cả cồn cát và những dòng chảy mà tàu bè có thể đi lại được đều không thể nào tin tưởng. Khu vực này thời đó dân cư thưa thớt, nhưng sông Bạch Đằng là cửa ngõ vào trung tâm quyền lực của Việt Nam. Sông Bạch Đằng là phụ lưu của sông Hồng mà trải dài từ miền nam Trung Quốc đến Vịnh Bắc Bộ. Theo sông Bạch Đằng đi vào nội địa độ 112 km, thuyền buôn - hay hải quân xâm lược - sẽ gặp kinh thành Thăng Long, trung tâm triều đại nhà Trần của Việt Nam.

Nhiều lần quân xâm lược đã theo sông Bạch Đằng đến Thăng Long, cho nên trong suốt nhiều thế kỷ những nhà lãnh đạo quân sự người Việt đã nghiên cứu các phụ lưu và thủy triều mà thay đổi địa hình theo mỗi lần triều lên và triều xuống. Kiến thức này là nền tảng cho chiến thuật quân sự tiên tiến và đóng vai trò quyết định trong trận hỏa công kỳ tích vào năm 1288 giữa lực lượng của tướng Việt Nam Trần Hưng Đạo và đoàn chiến thuyền được hoàng đế Trung Quốc đầy thế lực Hốt Tất Liệt đưa sang. Trận Bạch Đằng đã làm cho địa hình đầm lầy sáng rực lên với lửa cháy và thuyền chìm khắp nơi, và ban cho Trần Hưng Đạo một vị trí danh dự trong lịch sử Việt Nam.

Ngày nay, dấu tích của trận đánh này, một trong những chiến thắng oanh liệt nhất của Việt Nam, nằm chôn kín dưới bao lớp bùn và ruộng lúa. Trong năm năm qua, một đoàn các nhà khảo cổ quốc tế đã và đang cố gắng dựng lại trận Bạch Đằng - từ vị trí của địa hình đến sự chuẩn bị về chiến thuật cho vị trí ấy- trên khắp hàng cây số bờ biển. “Một trong những điều lý thú về nơi chúng tôi đang làm là có lẽ vào thời ấy không có người sống ở đấy khi trận đánh diễn ra,” Mark Staniforth, giáo sư nghiên cứu cao cấp tại Đại học Monash ở Melbourne, Úc. “Người ta bắt đầu đến đấy vào năm 1500 sau Công nguyên, họ bắt đầu xây dựng trên những hòn đảo và họ bắt đầu khai hoang đất quanh các đảo.” Hiện nay các nhà khảo cổ đang tìm kiếm chứng tích của trận đánh dựa trên công trình từ thập niên 1950. Đề án cũng đang cố gắng phát triển khả năng nghiên cứu khảo cổ sâu hơn và chia sẻ dữ liệu ở Việt Nam mà họ hy vọng sẽ mở thêm ra nhiều khu vực của địa điểm trận đánh cho công cuộc nghiên cứu.

Triều đại nhà Trần được thành lập vào năm 1226 ở Đại Việt (quốc hiệu Việt Nam lúc bấy giờ), khi một dòng họ giàu có âm mưu chống lại vị vua bị tâm thần của triều đại nhà Lý để đặt Trần Thái Tông mới lên tám tuổi lên ngôi. Trong suốt thời gian trị vì 30 năm của vua Trần Thái Tông, đế quốc Mông Cổ ở phương bắc mở rộng bờ cõi ra khắp Á Âu dưới thời con cháu của Thành Cát Tư Hãn. Nhằm mưu toan đánh vào sườn để chiếm nhà Tống ở phía nam Trung Quốc, Mông Cổ xâm lăng Việt Nam lần thứ nhất bằng đường bộ vào năm 1257, chỉ ngay sau khi vua Trần Thái Tông băng hà. Cho dù ban đầu chiếm được kinh đô Thăng Long, gần Hà Nội bây giờ, nhưng cuối cùng quân xâm lược đã bị đánh đuổi, tuy triều đại nhà Trần phải đồng ý nạp cống.

Nhờ lập được nhiều chiến công chiến binh Hốt Tất Liệt dày dạn chinh chiến đến năm 1260 đã vượt qua hẳn những người cháu khác của Thành Cát Tư Hãn để trở thành đại hãn thứ năm của đế quốc Mông Cổ và là người sáng lập ra nhà Nguyên. Vào năm 1276 ông đánh bại nhà Tống và thống nhất Trung Quốc lần đầu tiên trong 300 năm. Ông bắt đầu thực hiện những công trình xây dựng, tái kiến thiết sông đào Đại Vận Hà của Trung Quốc, mở rộng Cung điện Mùa Hè tráng lệ ở Bắc Kinh, và bắt đầu cho lưu hành tiền giấy. Ông cũng sai con mình, Thoát Hoan, cố gắng tái chiếm Việt Nam, lúc ấy dưới thời Trần Nhân Tông, vị vua thứ ba của nhà Trần. Vào năm 1284 Mông Cổ lại chiếm được Thăng Long, nhưng lại một lần nữa bị các tướng người Việt dùng chiến thuật du kích và đồng không nhà trống đánh đuổi đi. Lại thua đau, Hốt Tất Liệt thay đổi chiến lược và nhắm vào con đường thủy phía nam. “Nhìn lại thì thấy, hể khi quân Mông Cổ đánh trên đất khô ráo, họ đều hầu như thắng.” Staniforth nói. “Họ có chỗ không giỏi là họ không đánh giỏi ở trên thuyền.”

Jun Kimura, một trong những thành viên của đoàn khảo cổ nghiên cứu về trận Bạch Đằng, đã dành phần lớn nghề nghiệp của mình nghiên cứu về những trận hải chiến của Hốt Tất Liệt, mà trận đầu tiên là đánh Nhật. Vào năm 1274 và lần nữa vào năm 1281, hạm đội Mông Cổ bị quân phòng thủ Nhật Bản và những cơn bão lớn đánh bại. (Vào năm 1281 một trận bão tên bây giờ là Kamikaze, hay “thần phong” kéo dài đến hai ngày đã tiêu diệt cả hạm đội Mông Cổ.) Ở một nơi ngoài khơi Nhật Bản, Kimura đã góp phần khai quật lên những mỏ neo, mũ sắt, tên sắt, và một bộ đồ vật bằng gốm rỗng mà các nhà khảo cổ tin có thể là những lựu đạn đầu tiên từ một trong những cuộc xâm lăng thất bại.

Để chinh phục Việt Nam lần thứ ba, Hốt Tất Liệt nghĩ ra một chiến thuật dựa vào quân số áp đảo được đưa sang bằng đường bộ và đường biển nhằm tạo thế gọng kìm vây chặt kinh đô Việt Nam từ nhiều hướng. Hạm đội của ông dưới quyền chỉ huy của tướng Mông Cổ Ô Mã Nhi chiếm được thương cảng Vân Đồn, gần Vịnh Hạ Long. Cánh quân di chuyển về hướng nam bằng đường bộ hợp binh với cánh thủy quân ở Vân Đồn rồi cùng nhau ngược sông Bạch Đằng tiến về hướng tây, có thể luôn luôn bám theo nơi rộng nhất và dễ vào nhất trên sông. Họ đánh vào Thăng Long mà ít gặp phải sự cản trở của hoặc lực lượng Việt Nam hay chính địa hình. Lần này, quân Mông Cổ tự cho là đã sẵn sàng đối phó với chiến thuật đồng không nhà trống của Việt Nam. Họ đang mong chờ đoàn thuyền chở lương thực đến sớm sau khi quân họ chiếm kinh thành. Tuy nhiên, những thuyền lương thực ấy sẽ không bao giờ đến được sông Bạch Đằng.

Vào năm 2008 Kimura lúc ấy là nghiên cứu sinh tiến sĩ ở trường đại học Texas A&M, và người bạn sinh viên cao học Randy Sasaki nhận được email từ Lê Thị Liên, nhà khảo cổ ở Viện Khảo Cổ Học của Việt Nam, người đã biết họ quan tâm đến những cuộc hải chiến của Hốt Tất Liệt. Chị đã thấy tại nhà một người sưu tập địa phương một cặp mỏ neo gỗ rất lớn đã được phát hiện ở sông Hồng. Nhà sưu tập nghĩ chúng có thể liên quan đến hạm đội của Hốt Tất Liệt.

“Jun đến gặp tôi và nói, ‘Đây là cơ hội đi coi xem chúng ta hiện nay có thể nghiên cứu được gì từ phía Việt Nam,’” Staniforth, lúc ấy ở trường đại học Flinders ở Adelaide, nhớ lại. Nhưng Kimura cũng chỉ ra rằng “nghiên cứu sinh tiến sĩ chẳng có tiền,” vì thế Staniforth và James Delago, lúc ấy là chủ tịch Viện Khảo Cổ Học Hàng Hải ở Texas A&M bắt đầu góp phần lập ra nhóm thăm dò, hợp tác. Do lịch sử gần đây của mình, Việt Nam từ lâu đã là một quốc gia khó khăn cho các nhà khảo cổ Phương Tây nghiên cứu. Mặc dù suốt trong nhiều năm các nhà nghiên cứu Việt Nam đã khảo cứu ở một số địa điểm, nhưng kết quả tìm được của họ được xuất bản chủ yếu bằng tiếng Việt. Staniforth và Delago đã thấy Liên là người cộng tác địa phương.

Trong chuyến viếng thăm lần đầu, Kimura và Sasaki thấy những mỏ neo gỗ ấy thực sự có trong khoảng từ thế kỷ thứ mười tám hay mười chín - nhưng Liên hướng đoàn sang mục tiêu mới. Vào thập niên 1950 các nhà khảo cổ Việt Nam đã khám phá ở phía đông Hà Nội một phòng tuyến dưới sông ở một cánh đồng gần nơi sông Bạch Đằng gặp biển. Họ đã tìm thấy một bãi cọc gỗ dày, bị chôn vùi trong bùn, nhô lên theo nhiều góc độ khác nhau. Sử sách ghi rằng những phòng tuyến như thế - những bãi cọc được cắm vào lòng sông và bờ sông - nằm trong kế hoạch phòng vệ thủy quân ở Trận Bạch Đằng vào năm 1288, và cũng được dùng trong hai trận chiến xưa kia trong cùng khu vực để chống lại quân xâm lăng của triều đại nhà Hán và triều đại nhà Tống lần lượt vào năm 938 và 981. Nhưng hiện nay người ta không rõ cọc được dùng như thế nào trong mỗi trận đánh, hay chiến thuật quân sự nào dùng đến chúng. Vào thập niên 1950 những nhà khảo cổ Việt Nam cho là những cọc họ tìm thấy có từ thời Mông Cổ xâm lăng, nhưng có nhiều câu hỏi chưa được giải đáp và lúc ấy họ không có cách nào xác định niên đại rõ ràng của chúng. “Họ có những chứng cứ rất tốt, những chứng cứ lịch sử.” Staniforth nói, “nhưng họ đã không có những chứng cứ khoa học.” Các báo cáo chính thức ghi lại việc khám phá ra nhiều trường hợp như thế ở các địa điểm xây dựng trong khu vực, và những người dân địa phương báo cáo tình cờ khám phá ra những cọc gỗ trong đồng ruộng của họ. Tuy nhiên trước năm 2010 không có nhà khảo cổ nào đã phản ứng trước những báo cáo khác này.

“Những nhà nghiên cứu Việt Nam trước đây thật sự không thể nào giải thích cách các cọc được phân bố,” Kimura, hiện giờ ở đại học Tokai tại Tokyo, nói. “Vào thời thập niên 1950 người ta không thể dùng cách xác định niên đại bằng phương pháp carbon phóng xạ hay GPS,” ông nói tiếp. “Chúng tôi may mắn là vào năm 2009 một nông dân địa phương báo cáo ông ta đã thấy nhiều đặc điểm kỳ lạ trong ao cá. Trước tiên chúng tôi tiến hành khai quật thử và tìm ra những cọc gỗ tập trung ở đấy - không phải là những cọc cá biệt.” Khám phá này xảy ra bất ngờ, phần lớn vì nó không quan hệ với nơi những cọc lần đầu tiên được phát hiện. Đây là bãi cọc mới, riêng biệt.

Thật khó mà bỏ qua những sự giống nhau giữa hai địa điểm. Loại gỗ cọc và cách cắm gọc xuống đất đều giống nhau. “Chúng tôi cẩn thận ghi lại đường kính của các cọc và thấy có sự nhất quán giữa hai địa điểm,” Kimura nói. Ông và Staniforth trở lại Việt Nam vào năm 2010, 2011, và 2013 để khai quật ao cá ấy ở sông Bạch Đằng, tìm kiếm thêm các địa điểm, và huấn luyện các nhà khảo cổ Việt Nam để bắt đầu tìm kiếm những tàn tích của những thuyền Mông Cổ ở chính sông Bạch Đằng. Các nhà khảo cổ đã đưa máy bơm nước vào và khai quật bốn cái mương đầy bùn mà họ cuối cùng mở rộng thành một bãi đầy cọc. Họ khám phá tổng cộng 55 cọc, cùng với những mảnh gốm và mẩu gỗ. Có lẽ quan trọng nhất, những mẫu từ các cọc này có cách đây khoảng độ 700 năm, nghĩa là chúng hầu như chắc chắn liên quan đến cuộc xâm lăng của Mông Cổ.

Về sự phân bố và phương hướng thì những cọc này tương tự như những cọc được tìm thấy vào thập niên 1950. Chúng được cắm vào đất ở những góc nghiêng. Nhiều cọc được cắm thành hai cột chạy từ đông sang tây, dọc theo có lẽ là cái dốc cao của bờ sông. Những cọc khác được tập trung thành những cụm dày dặc như thể để hình thành những vật chướng ngại trọng điểm. Và nhiều cọc còn được cắm theo từng cặp với đầu nhọn của cọc bắt chéo vào nhau. Qua nghiên cứu vị trí và phương hướng của những phòng tuyến này, đoàn các nhà khảo cổ quốc tế bắt đầu thấy chính xác cách Trần Hưng Đạo đã hình thành, kế hoạch, và thực hiện chiến lược mà sẽ làm triều đại nhà Nguyên miễn cưởng nếu dám trở lại Việt Nam.

Những người lính Mông Cổ của Thoát Hoan tiến đến Thăng Long gặp sự kháng cự rất ít, thấy kinh thành bị người Việt bỏ trống và đốt cháy. Quân Mông Cổ thấy chẳng có gì quan trọng để chinh phục và lại càng chẳng có gì để ăn. Quân xâm lăng không biết làm gì hơn là chờ hạm đội chở lương thực rất lớn đang tiến chậm chạp ngược dòng sông,

Ngay khi hạm đội này tiến vào sông Bạch Đằng, lực lượng Việt Nam bắt đầu hành động. Họ chỉ có một vài tháng để đặt bẫy kỹ lưỡng. Trần Hưng Đạo đã nghiên cứu những trận đánh trước kia chống lại người Trung Quốc ở sông Bạch Đằng, đặc biệt trận đánh chống lại triều đại nhà Hán vào năm 938, và ông và các phó tướng của ông rất thông thuộc địa hình. Chính dòng sông hay thay đổi này sẽ được dùng làm vũ khí chính của họ. Ông dùng hình thể của địa hình làm sườn cho các phòng tuyến, kết hợp chặt chẽ với hình dạng đặc thù của đá và những nơi thủy lộ hẹp hẳn lại tự nhiên. Ông huy động một lực lượng lao động lớn bắt đầu chặt đủ số cây để làm cái bẫy khổng lồ mà sẽ cho phép lực lượng Việt Nam chuyển từ phòng vệ sang tấn công. Lực lượng lao động này cần phải làm việc nhanh - cây từ những rừng rậm cách đấy rất xa được đưa về, được đẽo thành cọc, và rồi được đặt đúng vào vị trí. “Đây là một hoạt động hậu cần rất lớn,” Staniforth nói, “Hoạt động như thế ắt hẳn phải cần đến cả hàng ngàn người Việt Nam địa phương, hay có lẽ nhiều hơn nữa.”

Kimura nói những giả thuyết trước kia về Trận Bạch Đằng đều cho rằng người Việt Nam dùng cọc chỉ để chặn toàn bộ cửa sông-rộng độ 183 mét - rồi chèo thuyền ra tấn công quân Mông Cổ đã bị ngăn chặn hay tấn công họ khi họ cố chạy thoát vào bờ. Đoàn khảo cổ đã mang đến những công cụ hiện đại để vẽ bản đồ địa hình và cách mà địa hình đã thay đổi kể từ năm 1288, và họ thấy một trận đánh khác hoàn toàn. “Chúng tôi nhận thức,” Staniforth nói, “các dòng sông này đều quá sâu và quá khó,” cho người Việt Nam để chỉ ngăn chặn chúng hoàn toàn bằng cọc. 

Staniforth và Kimura dùng hình ảnh từ vệ tinh và các bức không ảnh, cùng với nhiều mẫu khoan địa chất trên phạm vi rộng mà trong các lớp địa tầng của chúng có chứng cứ khu vực này đã thay đổi như thế nào theo thời gian. Họ nhận thấy một địa hình khác, biến đổi hơn, địa hình mà đã tạo nhiều cơ hội cho Trần Hưng Đạo để tổ chức phòng thủ và dàn trận cọc một cách chiến lược. “Đó là một loạt các đảo nhỏ mà chìm dưới nước khi thủy triều lên. Có lẽ xưa kia có năm dòng chảy nhưng hiện nay chỉ còn có ba dòng chảy. Hai dòng chảy kia hầu như đã biến mất dưới những đồng ruộng,” Staniforth nói, “Các bãi cọc tồn tại chỉ để dẫn dụ các thuyền vào chỗ trống hẹp hơn mà rồi được bịt kín bằng vật gì khác, có lẽ bằng bè mảng.”

Sử sách ghi hạm đội chở lương thực của Mông Cổ - độ 400 thuyền - đã bị lực lượng Việt Nam đánh bại ở đâu đấy gần thành phố cổ Vân Đồn, mặc dù những nhà khảo cổ vẫn chưa tìm ra địa điểm. Không có lương thực như mong đợi, Thoát Hoan quyết định rút quân ra khỏi Thăng Long. Họ xuống thuyền và đi xuôi dòng sông. Lực lượng Việt Nam đang chờ họ, và lừa hạm đội đang tháo chạy - hoặc khiến họ đi chậm lại hay đi nhanh hơn - để Thoát Hoan chắc chắn phải đến đúng nơi và đúng lúc và bị mắc cạn giữa các bãi cọc khi thủy triều rút.

Các nhà khảo cổ tìm thấy những cọc làm từ ba loại gỗ khác nhau: gỗ đào hoa tâm, gỗ từ các cây chanh, và gỗ thiết mộc. Chúng hiện đều dễ vỡ và đã bị hà ăn hại. Các cọc đều thuộc về những nhóm có ba cỡ khác nhau-độ 5, 13 và 20 phân về đường kính. Những cọc nhỏ nhất trong số các cọc này đúng ra chẳng có ích lợi gì nhiều trong việc ngăn chặn các thuyền Mông Cổ.

“Nếu ta nhìn các bãi nơi họ cắm cọc, ta nhận thức rằng, đúng, một phần mục đích của họ là ngăn chặn thuyền địch,” Staniforth nói. “Nhưng ít nhất một phần mục đích là ngăn cản quân Mông Cổ thoát ra khỏi thuyền để vào đất liền khô ráo.” Người Việt đã chiếm các vị trí trên nhiều đảo ở dòng sông, và rồi củng cố những vị trí này bằng những cọc nhỏ hơn nhằm ngăn cản quân địch trốn thoát không bơi được vào đất liền khô ráo. “Những cái cọc nhỏ này cơ bản chính là hệ thống gây sát thương,” Staniforth nói. “Nếu ta có những cọc nhỏ cắm dày dặc này thì những cọc với đường kính từ tám đến mười phân là trở ngại rất lớn đối với con người.”

Không thoát được bằng đường thủy bởi các cọc lớn, những bãi bồi, bè mảng, và thuyền Việt Nam cũng như bị chôn chân trên thuyền bởi các cọc nhỏ, quân Mông Cổ đành bị tiêu diệt một cách bất ngờ. Từ trong đảo và đất cao bùn lầy an toàn, Trần Hưng Đạo và quân Việt Nam đã phóng ra những bè mảng đã được đốt cháy âm ỉ vào thuyền địch. Các thuyền bị cháy thiêu rụi, và quân Mông Cổ bị tiêu diệt phần lớn. Ô Mã Nhị bị bắt và bị hành hình, còn Thoát Hoan suýt chết, để rồi bị cha mình Hốt Tất Liệt tức giận lưu đày. Hai bên trao đổi tù binh, và mặc dù nhà Trần chấp nhận thần phục triều đại nhà Nguyên, nhưng Trung Quốc sẽ không trở lại Việt Nam cho đến cuộc xâm lăng thành công hơn của triều đại nhà Minh vào đầu thế kỷ thứ mười lăm.

Việc tìm thấy và nghiên cứu kỹ càng các bãi cọc gần cửa sông Bạch Đằng hé lộ một số chiến thuật người Việt đã dùng để đánh bại Mông Cổ, nhưng vẫn có rất nhiều thứ tiềm ẩn ở bên dưới các đồng ruộng và ao hồ. Trong lúc khai quật, Kimura, Staniforth, và các đồng nghiệp của họ đã tìm được những mảnh gỗ phẳng mà có thể là những đồ gỗ đã được chế tạo, cũng như những mảnh gỗ mà chứng tỏ những dấu hiệu chế biến, chẳng hạn như lỗ dây thừng để vận chuyển. Những cái này có thể là những tàn tích rải rác của nhiều thuyền Mông Cổ bị cháy, nhưng cho đến nay các nhà nghiên cứu đã không tìm thấy các vỏ thuyền hay những tàn tích khác của thuyền.

Nhưng họ nghĩ những con thuyền rất có thể ở dưới đấy. “Khi thuyền bị cháy, nó không cháy hoàn toàn,” Delago nói, hiện giờ ông là giám đốc di sản hàng hải ở chương trình Bảo tồn Hàng hải Quốc gia của Cơ quan Khí quyển và Đại dương Quốc gia. “Những phần trên của thuyền bị cháy rất nóng, nhưng thuyền sẽ vỡ ra và chìm. Vỏ thuyền thường thường vẫn còn nguyên vẹn.” Ông tin ở đâu đấy dưới những đồng ruộng, hay có lẽ nằm dưới những nghĩa địa địa phương, mà đa phần bị cấm không được thăm dò khảo cổ.

Công cuộc tìm kiếm những thuyền này vẫn tiếp tục, kể cả tìm dưới nước ở ngay tại sông. Kimura muốn mở rộng nghiên cứu, và hy vọng tìm thấy nhiều bằng chứng về trận đánh về phía Mông Cổ, chẳng hạn như trường hợp các lựu đạn gốm và những di vật khác từ những cuộc xâm lăng Nhật Bản của Mông Cổ. Trong khi họ thực hiện đề án này, các nhà nghiên cứu từ Hoa Kỳ, Úc, và Nhật sẽ làm việc chặc chẽ với các đồng nghiệp Việt Nam và góp phần xây dựng khả năng của Việt Nam cho những đề án khảo cổ lớn hơn, phức tạp hơn, ngay cả khi chính họ cũng đang tìm kiếm nhiều câu trả lời. Viện Khảo Cổ Học của Việt Nam đã thành lập phòng khảo cổ học dưới nước của mình, và Kimura, Staniforth, và những nhà khảo cổ khác tổ chức trường tại chỗ vào mỗi mùa hè để giúp đào tạo những nhà khảo cổ Việt Nam trên những địa điểm ở phía nam sông Bạch Đằng, nơi nước nhìn rõ hơn là ở trong khu vực trận chiến. “Tôi là người tin tưởng chắc chắn vào việc bên ngoài không áp đặt nghị trình nghiên cứu,” Staniforth nói. “Chúng tôi đang đưa đề án này ra thế giới, thay vì đưa đề án đến Việt Nam.”

Lauren Hilgers là ký giả ở Brooklyn, Hoa Kỳ.

Nguồn

Dịch từ tạp chí Mỹ Archaeology số tháng Ba/tháng Tư 2016. Trang 48-53. Tựa đề nguyên tác “Vietnam vs. Kublai Khan”.

Bản tiếng Việt:


       Dân tộc ta có một lịch sử hào hùng trong dựng nước và giữ nước. Chiến công chống giặc ngoại xâm của cha ông ta được ghi dấu đậm nét trong những chiến thắng gắn liền với các địa danh lịch sử. Trong đó, không thể không nhắc đến dòng sông Bạch Đằng - nơi đã 3 lần chôn vùi giấc mộng bành trướng của giặc xâm lăng phương Bắc. Ngày nay, giá trị của chiến thắng trên cha ông ta trên dòng sông Bạch Đằng càng phải được nhắc nhở cho thế hệ trẻ chúng ta, nhằm khơi gợi lòng yêu nước, tự hào dân tộc, đồng thời cũng là một bài học cho những kẻ có dã tâm chiếm đất, chiếm biển của chúng ta.

1. Trận Bạch Đằng năm 938:
Năm 931, Dương Đình Nghệ đánh đuổi quân Nam Hán, rồi tự xưng là Tiết Độ Sứ. Năm 937, Dương Đình Nghệ bị Kiều Công Tiễn giết hại và cướp ngôi Tiết Độ Sứ, trước tình hình đó, Ngô Quyền đã tập hợp lực lượng mang quân từ Ái Châu ra Bắc đánh Kiều Công Tiễn nhằm trị tội phản chủ. Công Tiễn sợ hãi, liền cầu cứu Nam Hán, vua Nam Hán là Lưu Nghiễm liền phong cho con là Lưu Hoàng Tháo là “Bình hải tướng quân” và “Giao chỉ vương” thống lĩnh quân, tiến vào nước ta bằng cửa sông Bạch Đằng, nhằm đánh chiếm nước ta.

Nghe tin Hoằng Tháo sắp đến, Ngô Quyền bảo với các tướng lĩnh rằng: “Hoằng Tháo là đứa trẻ khờ dại, đem quân từ xa đến, quân lính còn mỏi mệt, lại nghe Công Tiễn đã chết, không có người làm nội ứng, đã mất vía trước rồi. Quân ta lấy sức còn khỏe địch với quân mỏi mệt, tất phá được. Nhưng bọn chúng có lợi ở chiến thuyền, ta không phòng bị trước thì thế được thua chưa biết ra sao. Nếu sai người đem cọc lớn vạt nhọn đầu bịt sắt đóng ngầm ở trước cửa biển, thuyền của bọn chúng theo nước triều lên vào trong hàng cọc thì sau đó ta dễ bề chế ngự, không cho chiếc nào ra thoát”.

Sau đó, Ngô Quyền cho quân sĩ đóng cọc có bịt sắt nhọn xuống lòng sông Bạch Đằng. Khi thủy triều lên, bãi cọc không bị lộ. Ngô Quyền dự định nhử quân địch vào khu vực này khi thủy triều lên và đợi nước triều rút xuống cho thuyền địch mắc cạn mới giao chiến.

Vào một ngày cuối đông năm 938, trên sông Bạch Đằng, vùng cửa biển và hạ lưu, cả một đoàn binh thuyền do Hoằng Tháo chỉ huy vừa vượt biển tiến vào cửa ngõ Bạch Đằng. Quân Nam Hán thấy quân của Ngô Quyền chỉ có thuyền nhẹ, quân ít tưởng có thể ăn tươi, nuốt sống liền hùng hổ tiến vào. Ngô Quyền ra lệnh cho quân bỏ chạy lên thượng lưu. Đợi đến khi thủy triều xuống, ông mới hạ lệnh cho quân sĩ đổ ra đánh. Thuyền chiến lớn của Nam Hán bị mắc cạn và lần lượt bị cọc đâm thủng gần hết. Lúc đó Ngô Quyền mới tung quân ra tấn công dữ dội. Quân Nam Hán thua chạy, còn Lưu Hoằng Tháo bỏ mạng cùng với quá nửa quân sĩ. Từ đó nhà Nam Hán bỏ hẳn giấc mộng xâm lược nước ta. 

Đến năm 939, Ngô Quyền lên ngôi vua, xưng là Ngô Vương, lập ra nhà Ngô, đóng đô ở Cổ Loa.

2. Trận Bạch Đằng năm 981:
Cuối năm 979,  Đinh Tiên Hoàng và thế tử Đinh Liễn bị ám sát. Tháng 5 năm 980 (dương lịch), sứ nhà Tống ở Đại Cồ Việt là Lư Tập về nước báo cáo; triều đình nhà Tống biết được tình hình rối ren ở Đại Cồ Việt . Tháng 8 năm 980, Hầu Nhân Bảo, quan trấn thủ châu Ung của Đại Tống dâng thư lên hoàng đế Đại Tống báo cáo việc Đại Cồ Việt có nội loạn và là thời cơ để đánh chiếm. Nắm được tình hình Đại Cồ Việt  rồi, Tống Thái Tông phong Hầu Nhân Bảo làm Giao Châu lộ thủy lục kế độ chuyển vận sứ, Tôn Toàn Hưng, Trần Khâm Tộ, Lưu Trừng, Giả Thực giữ chức Binh mã đô bộ thự lập tức chuẩn bị chiến tranh với Đại Cồ Việt.

Mùa thu năm 980, quan trấn thủ châu Lạng (Lạng Sơn) báo tin cho triều đình việc quân Tống chuẩn bị đánh xuống Đại Cồ Việt. Lê Hoàn liền lên ngôi vua và gấp rút chuẩn bị kháng chiến. Nhà Tống chia quân làm 2 đạo. Đạo quân bộ do Lan Châu Đoàn luyện sứ Tôn Toàn Hưng, Bát tác sứ Trương Tuyền và Tả giám môn vệ tướng quân Thôi Lượng chỉ huy từ Ung Châu tiến vào. Đạo quân thủy do Thứ sử Ninh Châu Lưu Trừng, Quân khí khố Phó sứ Giả Thực, Cung phụng quan Các môn chi hậu Vương Soạn chỉ huy, từ Quảng Châu tiến vào. Toàn bộ quân số khoảng 3-4 vạn người.

Lê Đại Hành thân chinh dẫn đại quân từ kinh thành Hoa Lư theo đường thủy, ngược sông Đáy, sông Nhuệ mà vào sông Hồng, rồi từ đó tiến lên miền địa đầu Đông Bắc đất nước. Lữ Lang được cử đưa đạo quân Uy Dũng từ Hoa Lư lên giữ phòng tuyến bờ Bắc sông Lục Giang (địa phận Thái Bình ngày nay). Trần Công Tích lên trấn thủ ở Nghĩa Đô gần thành Đại La (Hà Nội ngày nay). Lê Long Kính trấn thủ ở bờ Bắc sông Hải Triều (tức sông Luộc). 

Ngày 24 tháng 1 năm 981 cánh quân thủy do Hầu Nhân Bảo chỉ huy ồ ạt tiến vào cửa Bạch Đằng. Trong trận Bạch Đằng đầu tiên này, quân Đại Cồ Việt đã thất bại, không những không ngăn được quân Tống mà còn bị thương vong nhiều. Quân Tống lấy được 200 thuyền, tiêu diệt hơn 1.000 quân lính Đại Cồ Việt.  Lê Đại Hành phải rút về vùng Xạ Sơn (huyện Kinh Môn), An Lạc (huyện Chí Linh, Hải Dương) củng cố lại thế trận, đồng thời gửi thư trá hàng.

Tuy nhiên, sau thất bại ở các trận Chi Lăng, Lục Đầu, Bình Lỗ. Quân Tống bị tiêu hoa một lực lượng lớn sinh lực cũng như vũ khí, kế hoạch đánh nhanh thắng nhanh, hội quân ở Đại La của quân Tống bị thất bại hoàn toàn. Chính vì vậy, đạo quân của Hầu Nhân Bảo ở Bạch Đằng bị rơi vào tình thế tiến thoái lưỡng nan. Trong khi đó, Lê Đại Hành bí mật tăng cường lực lượng chuẩn bị 1 trận quyết chiến giáng đòn quyết định. Ngày 28 tháng 4 năm 981, trận quyết chiến Bạch Đằng diễn ra. Lê Đại Hành đã cho 1 cánh quân ra khiêu chiến với quân Hầu Nhân Bảo. Chiến sự đang diễn ra quyết liệt thì quân Đại Cồ Việt “thua chạy”, quân Tống “thừa thắng” đuổi theo. Khi chiến thuyền của Hầu Nhân Bảo lọt vào trận địa mai phục, Lê Đại Hành tung quân ra đánh ráo riết. các chiến binh Đại Cồ Việt từ khắp các trận địa mai phục và từ các nẻo đường đổ về sông Bạch Đằng vây đánh quân Tống quyết liệt. Hầu Nhân Bảo bị giết chết trong đám loạn quân. Lưu Trừng vội vã dẫn đám tàn quân tháo lui ra biển. Nghe tin Hầu Nhân Bảo bị giết trên sông Bạch Đằng, Tôn Toàn Hưng hoảng hốt dẫn quân bỏ chạy, đạo quân Trần Khâm Tộ ở Tây Kết lo sợ rút lui, bị quân Đại Cồ Việt truy kích tiêu diệt quá nửa. Tướng Tống là Triệu Phụng Huân bị bắt sống tại trận.


3. Trận Bạch Đằng năm 1288:
Vào năm 1287, nhà Nguyên mở đầu cuộc xâm lược Đại Việt lần thứ ba, nhưng chỉ chiếm được kinh thành Thăng Long không một bóng người, và thủy quân Đại Việt do Phó tướng Nhân Huệ Vương Trần Khánh Dư chỉ huy đã đánh tan nát đoàn thuyền lương của Trương Văn Hổ trong trận Vân Đồng. Trước tình hình bất lợi, quân Nguyên định tổ chức rút về Trung Quốc theo nhiều hướng khác nhau. Ngày 3 tháng 3 năm Mậu Tí (1288), Hữu thừa Trình Bằng Phi, Thiên tỉnh Đạt Mộc thống lĩnh kị binh đi đón các cánh quân di chuyển bằng đường thủy (đoàn thuyền của Trương Văn Hổ). Tuy nhiên khi qua chợ Đông-Hồ thì bị dòng sông chắn ngang, phải quay lại, nhưng cầu cống đã bị quân nhà Trần bám theo sau phá hủy. Quân Nguyên rơi vào thế nguy, trước mặt thì bị quân Trần chận đường, sau lưng là chướng ngại thiên nhiên. Tuy nhiên quân Nguyên do tra hỏi những tù binh nên đã tìm được đường thoát, nửa đêm hôm đó cánh quân này đột phá vòng vây chạy trốn theo con đường khác, phối hợp với một cánh quân Nguyên đang rút lui để cùng nhau ra khỏi ải Nội Bàng. Tuy bị bất ngờ bởi sự thay đổi lộ trình của quân Nguyên, quân đội nhà Trần đuổi theo đánh rất sát vào cánh quân đoạn hậu. Tướng Nguyên là Vạn hộ Đáp Thứ Xích và Lưu Thế Anh phải dẫn quân quay trở lại phía sau đối phó với quân Trần, sau một trận giao chiến bắt được và giết các tướng Trần chỉ huy toán quân tập kích là các tướng Phạm Trù và Nguyễn Kị.

Ngày 7 tháng 3 năm Mậu Tý (8 tháng 4 năm 1288), cánh quân Mông Cổ rút bằng đường thủy đi tới Trúc Động, tại đây họ bị quân nhà Trần chặn đánh, nhưng tướng Nguyên là Lư Khuê chỉ huy quân này đánh lui quân nhà Trần và chiếm được 20 thuyền chiến.

Ngày 8 tháng 3 (9 tháng 4 năm 1288), Ô Mã Nhi không cho quân rút về bằng đường biển mà đi theo sông Bạch Đằng, vì tính rằng đường biển đã bị thủy quân nhà Trần vây chặt thì phòng bị đường sông có thể sơ hở, hơn nữa sông Bạch Đằng nối liền với nội địa Trung Quốc bằng thủy lộ, thuận lợi cho việc rút lui.

Năm 1288, sau khi rút lui khỏi kinh đô Thăng Long, Trần Hưng Đạo đã quyết định đánh một trận lớn chống quân Mông Cổ xâm lược đi vào Đại Việt thông qua sông Bạch Đằng

Trần Hưng Ðạo chỉ huy quân dân Đại Việt chuẩn bị một trận địa mai phục lớn trên sông Bạch Ðằng, là nơi đoàn thuyền của quân Nguyên sẽ phải đi qua trên đường rút chạy. Các loại gỗ lim, gỗ táu đã được đốn ngã trên rừng kéo về bờ sông và được đẽo nhọn cắm xuống lòng sông ở các cửa dẫn ra biển như sông Rút, sông Chanh, sông Kênh làm thành những bãi chông ngầm lớn, kín đáo dưới mặt nước. Ghềnh Cốc là một dải đá ngầm nằm bắt ngang qua sông Bạch Ðằng nhưng phía dưới sông Chanh, đầu sông Kênh, có thể sử dụng làm nơi mai phục quân lính phối hợp với bãi chông ngầm nhằm ngăn chận thuyền địch khi nước rút xuống thấp. Thủy quân Đại Việt bí mật mai phục phía sau Ghềnh Cốc, Ðồng Cốc, Phong Cốc, sông Khoai, sông Thái, sông Gia Ðước, Ðiền Công, còn bộ binh bố trí ở Quảng Yên, dọc theo bờ bên trái sông Bạch Ðằng, Tràng Kênh ở bờ bên phải sông Bạch Ðằng, núi Ðá Vôi..., ngoại trừ sông Ðá Bạc là để trống cho quân Nguyên kéo vào. Ðại quân của hai vua đóng quân ở Hiệp Môn (Kinh Môn, Hải Dương) trong tư thế sẵn sàng lâm trận cho chiến trường quyết liệt sắp xảy ra.

Khi Ô Mã Nhi dẫn đoàn thuyền tiến vào sông Bạch Đằng nhân lúc nước lớn, thủy quân nhà Trần tràn ra giao chiến, rồi giả thua chạy vào sâu bên trong. Ô Mã Nhi trúng kế khích tướng nên thúc quân ra nghinh chiến, các tướng Phàn Tham Chính, Hoạch Phong cũng ra tiếp ứng. Khi thuyền quân Nguyên đã vào sâu bên trong sông Bạch Đằng, tướng Nguyễn Khoái dẫn các quân Thánh Dực ra khiêu chiến và nhử quân Nguyên tiến sâu vào khúc sông đã đóng cọc, trong khi quân Trần đợi cho thủy triều xuống mới quay thuyền lại và đánh thẳng vào đội hình địch. Bình chương Áo Lỗ Xích của Nguyên Mông đã bị bắt sống trong cuộc chiến đấu quyết liệt của quân Thánh Dực. 

Thủy quân Đại Việt từ Hải Đông - Vân Trà từ các phía Điền Công, Gia Đước, sông Thái, sông Giá nhanh chóng tiến ra sông Bạch Đằng, với hàng trăm chiến thuyền cùng quân lính các lộ dàn ra trên sông và dựa vào Ghềnh Cốc thành một dải thuyền chặn đầu thuyền địch ngang trên sông. Trong lúc thủy chiến đang diễn ra dữ dội thì đoàn chiến thuyền của hai vua Trần đóng ở vùng Hiệp Sơn (Kinh Môn, Hải Dương) bên bờ sông Giáp (sông Kinh Thầy, vùng Kinh Môn, Hải Dương) làm nhiệm vụ đánh cầm chừng và cản bước tiến của địch, cũng tấn công từ phía sau khiến quân Nguyên càng lúng túng và tổn thất rất nặng. Theo Đại Việt Sử ký Toàn thư, "nước sông do vậy đỏ ngầu cả". Bị bất lợi hoàn toàn, rất nhiều thuyền chiến của quân Nguyên bị cháy rụi. Bị tấn công tới tấp trên sông, một số cánh quân Nguyên bỏ thuyền chạy lên bờ sông bên trái của Yên Hưng để tìm đường trốn thoát, nhưng vừa lên tới bờ họ lại rơi vào ổ phục kích của quân Trần, bị chặn đánh kịch liệt. Trời về chiều khi giao tranh sắp kết thúc, Ô Mã Nhi cùng với binh lính dưới quyền chống cự tuyệt vọng trước sự tấn công của quân Trần, vì quân Nguyên của Thoát Hoan không tới cứu viện, nên đạo quân này hoàn toàn bị quân Trần tiêu diệt.

Quân Nguyên bị thiệt hại vô cùng nặng (với khoảng hơn 4 vạn quân sĩ bị loại khỏi vòng chiến), và nhiều tướng Nguyên trong đó có cả Ô Mã Nhi, Phạm Nhàn và Phàn Tiếp cũng bị bắt sống và dâng lên Thượng hoàng Thánh Tông. Ngoài ra, có những 400 chiến thuyền của quân Nguyên rơi vào tay quân Trần thắng lớn. Đại thắng trên sông Bạch Đằng được xem là trận thủy chiến lớn nhất trong lịch sử Việt Nam, và là thắng lợi tiêu biểu nhất của Đại Việt trong ba cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên-Mông.

Như vậy, thông qua 3 chiến thắng của quân và dân ta trên dòng sông Bạch Đằng trước kẻ thù xâm lược. Chúng ta có thể thấy được nguyên nhân dẫn đến thắng lợi của dân tộc ta đó chính là sự đoàn kết dân tộc, trên dưới một lòng cùng nhau tạo thành sức mạnh của dân tộc, trên phát huy hết trí tuệ của đất nước. Đồng thời, đó là sự chủ quan, khinh địch, ủy thế quân đông, vũ khí dồi dào của kẻ thù xâm lược khi mang quân tràn sang cương thổ của chúng ta. Chính vì vậy, đất nước ta - một dân tộc người ít, tiềm lực yếu đã kiên cường đánh bại một kẻ thù - đông dân, tiềm lực mạnh, dày dạn trận mạc. Đây có thể coi là một bài học kinh nghiệm quý báu cho thế hệ ngày nay trong công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước, đặc biệt là trong công cuộc gìn giữ bờ cõi của ông cha ta để lại. Chúng ta là một dân tộc yêu chuộng hòa bình, nhưng chúng ta sẵn sàng làm nên một trận Bạch Đằng thứ 4 nếu chủ quyền đất nước bị xâm hại.

Kỹ thuật công nghệ cao : Bắc Kinh nếm đòn do ảo tưởng bắt kịp Mỹ



Cuộc chiến thuế Mỹ-Trung dữ dội đang diễn ra chỉ là màn mở đầu cho cuộc đọ sức toàn diện. Đó là nhận định của Courrier International tuần này. Tuần báo quốc tế Pháp, số ra cuối tháng 9/2018, giới thiệu một tổng thuật về cuộc chạy đua công nghệ số, mà Bắc Kinh đang nếm đòn, do ảo tưởng có thể nhanh chóng đuổi kịp Hoa Kỳ, trích từ báo South China Morning Post (SCMP) (*).

Trong cuộc chạy đua dành vị trí thống trị thế giới về công nghệ cao, chính tham vọng bị đánh giá là « hung hãn » của Trung Quốc đã đẩy Bắc Kinh vào tình thế « lẩy bẩy như Cao Biền dậy non ».
SCMP nêu một ví dụ tiêu biểu. Đó là trường hợp công ty tin học khởi nghiệp Redcore Trung Quốc, hồi tháng 08/2018 vừa qua đã kiêu hãnh tuyên bố « phá vỡ được thế độc quyền của Hoa Kỳ », nhờ một phần mềm trình duyệt chưa từng có. Tuy nhiên, ngay sau đó Redcore đã buộc phải cải chính, sau khi phát hiện ra rằng trong sản phẩm này có chứa nhiều dấu ấn của phần mềm trình duyệt Google Chrome nổi tiếng của Mỹ.
Thất bại lồ lộ nói trên có thể được hiểu theo hai cách. Về phía phương Tây, điều này thể hiện rõ chiến lược đánh cắp công nghệ của Bắc Kinh trong tham vọng trở thành siêu cường công nghệ số. Về phía Trung Quốc, vụ Redcore một lần nữa cho thấy « vực thẳm » mà Bắc Kinh phải vượt qua, nếu muốn đuổi kịp Mỹ.


Tham vọng của Redcore, cùng rất nhiều công ty tin học Trung Quốc khác, bắt nguồn từ chương trình MIC 2025, được chính quyền Bắc Kinh khởi sự vào năm 2015. Bắc Kinh đặt mục tiêu trong 10 năm sau đó đưa Trung Quốc lên vị trí ngang hàng với các tập đoàn phương Tây hàng đầu, trong hàng loạt lĩnh vực công nghệ mũi nhọn, như robot, công nghệ không gian, vật liệu mới hay xe chạy bằng các loại năng lượng mới. Công nghệ tin học là một trong 10 lĩnh vực mũi nhọn này,

« Đại nhảy vọt» thời công nghệ số ?

Vấn đề là : 10 năm, thời gian quá ngắn để Trung Quốc thực hiện được tham vọng ghê gớm như vậy.
Bộ trưởng Công Nghiệp và Công Nghệ Tin Học Trung Quốc, hồi 2015, cũng thừa nhận là Trung Quốc phải cần đến 30 năm nữa mới có thể trở thành một siêu cường về công nghiệp. Hiện tại, Trung Quốc rất phụ thuộc vào « các công nghệ cơ bản », mà nước này chủ yếu phải mua của nước ngoài. Sau hơn 20 năm tồn tại, và cho dù đã có hàng tỉ đô la đầu tư, ngành tin học Trung Quốc vẫn không đưa ra được thị trường một « hệ điều hành » máy tính riêng, hay tự chế được các vi mạch tích hợp (SCMP : tính dễ tổn thương của Trung Quốc về công nghệ có thể thấy rõ qua vụ công ty viễn thông Trung Quốc ZTE phải ngừng hoạt động, vì bị Mỹ cắt nguồn linh kiện. 

SCMP nhận xét là : Dự án MIC 2025 – được triển khai từ ba năm nay, với tham vọng nhanh chóng đưa Trung Quốc lên đỉnh cao thế giới – đã gây ra một cơn sốt săn lùng công nghệ mới, với việc các công ty Trung Quốc tăng cường mua lại các doanh nghiệp mũi nhọn nước ngoài, hay cưỡng bức công ty nước ngoài làm việc tại Trung Quốc phải « chuyển giao » công nghệ… Nhiều cường quốc cũng có những dự án đầy tham vọng trong các công nghệ đỉnh cao, nhưng riêng trường hợp Trung Quốc, các can thiệp trực tiếp, và thô bạo của Bắc Kinh khiến các cường quốc công nghệ, trước hết là Hoa Kỳ, rất cảnh giác.

Muốn lên đỉnh, nhưng thiếu « cơ bản »

Nhà nghiên cứu Lô Tuấn Vĩ (Lu Jiun-wei), làm việc tại một viện kinh tế Đài Loan, chỉ ra một điểm yếu sâu xa trong chiến lược phát triển công nghệ cao của Trung Quốc. Đó là Bắc Kinh chủ yếu trông chờ vào việc lấy lại các công nghệ sẵn có của nước ngoài, mà không tự đầu tư đúng mức cho « các nghiên cứu cơ bản ». Theo Lô Tuấn Vĩ, trong kế hoạch MIC 2025, chỉ có 5% số tiền được dùng cho nghiên cứu cơ bản, tỉ lệ chỉ bằng một phần ba, một phần tư so với các nền kinh tế phát triển.
Bị chỉ trích mạnh, Trung Quốc đã buộc phải tỏ ra bớt hung hăng hơn. Hồi tháng 06/2018, Bắc Kinh ra lệnh báo chí ngừng nói đến kế hoạch MIC 2025. Tổng biên tập một tờ báo của bộ Khoa Học và Công Nghệ thừa nhận Trung Quốc đã « tự dối mình » khi nghĩ rằng có thể nhanh chóng đuổi kịp Mỹ.


Chiến thuật của « Bình đầu cá »

MIC 2025 tạm thời bị Bắc Kinh cho vào hậu trường, nhưng tham vọng chạy đua công nghệ của Trung Quốc không vì thế mà ngừng lại. Tập đoàn Alibaba vừa quyết định cho ra đời một doanh nghiệp sản xuất vi mạch điện tử riêng, để không phụ thuộc vào Hoa Kỳ.
Xã luận Courrier International tóm lược không khí cuộc chiến Mỹ-Trung với hình ảnh : « Vũ điệu chiến tranh của loài lửng mật Trung Quốc ». « Lửng mật » hay « lửng mật o­ng » (tiếng Trung là Bình đầu cá/Pingtouge) là tên gọi mà tập đoàn hàng đầu của Trung Quốc Alibaba đặt cho một doanh nghiệp sản xuất vi mạch, vừa được khai trương rầm rộ, đúng vào lúc ông chủ Alibaba tuyên bố sẽ không thực hiện kế hoạch tạo thêm một triệu chỗ làm mới cho nước Mỹ, như đã hứa với Donald Trump hồi mới đắc cử.

Là một động vật ăn thịt nhỏ bé, nhưng hết sức dữ tợn, lửng mật o­ng không ngại huyết chiến với các loài ăn thịt to lớn như hổ báo. Trong cuộc đọ sức với các động vật to hơn gấp bội, loài chồn mê mật o­ng có cách tấn công riêng : Đó là lùi một bước, để tiến hai bước. Chiến thuật này được so với điều mà Bắc Kinh đang làm.

Sự ra đời của công ty sản xuất vi mạch mang tên « Bình đầu cá » được Courrier International coi là một « phát súng mới nhất » từ phía Bắc Kinh, trong cuộc chiến thương mại với Hoa Kỳ. Cho dù, đòn đánh thuế mới đây của chính quyền Trump nhắm vào hàng xuất khẩu Trung Quốc trị giá 200 tỉ đô la đang « bóp nghẹt » kinh tế nước này, nhưng tuần báo Pháp dự kiến là, kể từ giờ, Bắc Kinh sẽ không chấp nhận « nhìn Trái đất quay theo giờ Washington » nữa, và sẵn sàng cho cuộc đấu lâu dài với Hoa Kỳ, theo chiến thuật của loài lửng.
Còn tờ The Atlantic, được Courrier International trích dẫn, dự báo quan hệ Hoa Kỳ và Trung Quốc hiện nay đang đi đến « một vùng xám », không hoàn toàn là sự đoạn tuyệt về kinh tế, giống như quan hệ Mỹ-Xô thời Chiến tranh Lạnh, nhưng cũng khác xa với giai đoạn mật thiết đầu thế kỷ XXI. Giờ đây, mỗi bên sẽ tìm cách ngày càng ít phụ thuộc nhau hơn.

______________________________ ___________________

(*)Việc tập đoàn Alibaba Trung Quốc, năm 2006, mua lại nhật báo Anh ngữ Hồng Kông vốn có truyền thống hơn một thế kỷ, đã gây nhiều lo ngại lớn: tính độc lập và chất lượng bài sẽ bị suy yếu, và thậm chí tờ báo có thể biến mất (ghi nhận của Courrier International).

Trung Quốc – Hoa Kỳ : Một cuộc chiến công nghệ gay gắt

Phải chăng cuộc chiến thương mại mà Hoa Kỳ và Trung Quốc đang đối đầu với các biện pháp áp thuế lẫn nhau chỉ là bề nổi ? Ẩn sau cuộc chiến này là một cuộc tấn công khác, hệ quả còn nặng nề hơn đang lặng lẽ diễn ra từ nhiều tháng qua.

Đó chính là « Tech war », một cuộc chiến công nghệ có khả năng làm đảo lộn địa chính trị thế giới cũng như bản chất sâu đậm của xã hội ngày mai. Về chủ đề này báo Le Figaro số ra ngày 24/09/2018 có bài viết đề tựa « Trung Quốc và Hoa Kỳ, một cuộc chiến công nghệ không chút nương tay ». RFI Tiếng Việt lược dịch.

Trung Quốc và Hoa Kỳ : Những thủ lĩnh công nghệ

Đó sẽ là một cuộc đối đầu dữ dội giữa hai cường quốc duy nhất có khả năng cạnh tranh trong lĩnh vực công nghệ. Và các hãng công nghệ lớn là những con át chủ bài hàng đầu. Nếu so về tương quan lực lượng, Hoa Kỳ và Trung Quốc, « kẻ tám lạng người nửa cân ».
Bảng báo cáo Mary Meeker Internet Trends 2018 cho thấy trong số 20 doanh nghiệp Web có giá trị hàng đầu, có 11 hãng là của Mỹ và 9 hãng Trung Quốc. Châu Âu hầu như vắng mặt mặc dù khu vực này cũng có nhiều doanh nghiệp hiện diện trên sàn chứng khoán. 
Bên cạnh các hãng lớn, những doanh nghiệp khởi nghiệp không niêm yết giá chứng khoán và có giá trị hơn một tỷ đô la cũng là những cánh tay đắc lực khác cho hai cường quốc công nghệ này. Trong số 260 doanh nghiệp loại này, gần phân nửa (125) là của Mỹ, 77 của Trung Quốc, còn châu Âu chỉ có khoảng 30.
Kết quả có được không phải ngẫu nhiên. Trung Quốc và Hoa Kỳ đã đầu tư rất nhiều để hỗ trợ cho các doanh nghiệp hàng đầu của mình, nhất là trong lĩnh vực trí thông minh nhân tạo Artificial Intelligence - AI. Mức đầu tư cho AI của đôi bên xấp xỉ tương đương trong khoảng 165-170 tỷ đô la, kể cả trong khối tư nhân.

Theo Le Figaro, sở dĩ ngần ấy phương tiện được đầu tư vào lĩnh vực này là vì cả hai cường quốc đều xem AI như là một công cụ mới cho sức mạnh quân sự và chính trị. Ngay từ sau Đệ Nhị Thế Chiến, Hoa Kỳ đã hiểu được tầm quan trọng của AI, một công cụ gần như bí hiểm nhằm gia tăng ưu thế quân sự của Mỹ trên thế giới.
Bên cạnh đó, nước Mỹ cũng hiểu được giá trị của công nghệ này trong xã hội loài người tương lai : Từ công tác tổ chức hành chính cho đến chẩn đoán bệnh tật, nhất là trong việc dự đoán kinh tế. Tóm lại, công nghệ AI có vai trò như là phương tiện gây ảnh hưởng, một công cụ của quyền lực mềm. 
Về phần mình, Bắc Kinh tin rằng trí thông minh nhân tạo sẽ giúp cải thiện khả năng ra quyết định và hành động khi có chiến tranh. Trong sản xuất, máy móc tự chủ có thể thay thế con người thực hiện nhiều nhiệm vụ với hiệu quả cao và nhanh hơn. Đặc biệt là trong chính trị, AI bảo đảm sự trường tồn của mô hình siêu tập trung quyền lực, độc quyền lãnh đạo. Đó sẽ là một công cụ hữu ích giúp kiểm soát người dân và dự đoán các hiệu quả về chính sách của nhà nước.
Hơn nữa, trí thông minh nhân tạo được cho là có khả năng khôi phục tầm vĩ đại xưa kia cho đế chế Trung Hoa để có thể đi từ « Made in China » (Sản xuất tại Trung Quốc) sang « Created in China » (Sáng chế ở Trung Quốc).

« Tám chiến binh gác cổng »

Thách thức liên quan đến trí thông minh nhân tạo lớn đến mức mọi thủ đoạn đều được cho phép. Chính quyền Bắc Kinh áp dụng đủ mọi phương cách : Len lỏi tham gia vào các doanh nghiệp chiến lược, ồ ạt gởi sinh viên ra nước ngoài, hạn chế cổng vào thị trường của mình và thậm chí cả dọ thám.
Đầu tư gián tiếp của Trung Quốc vào lĩnh vực công nghệ Mỹ cũng khá lớn. Số liệu của CB Insight cho thấy trong giai đoạn 2015-2017, đầu tư của Bắc Kinh tại Mỹ có lẽ đã lên đến 24 tỷ đô la.

Một công cụ khác không thể thiếu trong hành trình thâu tóm công nghệ : Giáo dục. Bộ Quốc Phòng Mỹ ước tính ¼ số sinh viên tốt nghiệp các ngành khoa học và công nghệ là người Trung Quốc.
Tệ hơn, một báo cáo của ủy ban tình báo Thượng Viện Mỹ năm 2013 khẳng định Trung Quốc là thủ phạm của 96% các vụ gián điệp mạng. Một điều tra khác của tờ Politico hồi tháng 3/2018 tiết lộ sự hiện diện đông đảo của nhiều điệp viên và người cung cấp thông tin Trung Quốc tại thung lũng Silicon Valley.

Trong khi mà trên lãnh thổ của mình, Trung Quốc áp đặt các doanh nghiệp nước ngoài làm việc với các hãng trong nước phải lưu trữ dữ liệu tại chỗ và nhượng quyền bằng sáng chế công nghệ, … bằng không những doanh nghiệp đó bị cấm cửa thâm nhập nền thị trường lớn thứ hai trên thế giới. Song song đó, chính quyền Bắc Kinh còn nghiêm cấm các công sở sử dụng một số sản phẩm của Microsoft, Apple và Intel !

Từ lâu vẫn kín tiếng, nay Hoa Kỳ bắt đầu gia tăng hành động đáp trả. Washington nắm trong tay nhiều lá chủ bài. Được mệnh danh là « tám chiến binh gác cổng », Apple, Cisco, Google, IBM, Intel, Microsoft, Oracle và Qualcomm bị truyền thông Trung Quốc tố cáo là « đã thâm nhập quá sâu trong cơ sở hạ tầng tin học của Trung Quốc ».
Hoa Kỳ còn đi xa hơn khi cấm bán các linh kiện điện tử cho tập đoàn viễn thông Trung Quốc ZTE và cản trở các tập đoàn Trung Quốc thực hiện một số thương vụ mua lại các doanh nghiệp nhà nước (MoneyGram, Qualcomm).

Các quyết định áp thuế của tổng thống Mỹ cho thấy quyết tâm của ông xoay lưng lại với một trào lưu hướng đến mở cửa thị trường từ nhiều thập niên qua để rồi dựng lên các hàng rào bao quanh một pháo đài Mỹ. Thậm chí chấp nhận tự cô lập mình với các đồng minh.

Thắng lợi của AlphaGo năm 2016 : Một cú sốc mạnh thực sự tại Trung Quốc

Câu hỏi đặt ra, từ lúc nào trí thông minh nhân tạo trở thành vấn đề mấu chốt tại Trung Quốc ? Trả lời báo Le Figaro, ông Charles Thibout, nhà nghiên cứu tại Viện Quan Hệ Quốc Tế và Chiến Lược (IRIS), chuyên gia về các thách thức địa chính trị của các nền công nghệ đang trỗi dậy trong đó có trí thông minh nhân tạo, cho rằng sự ganh đua giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ có thể dẫn đến một sự đối đầu giữa Trung Quốc và tập đoàn khổng lồ có thế lực như Nhà nước, GAFAM (Google, Apple, Facebook, Amazon và Microsoft).
« Khi AlphaGo, chương trình tin học do công ty Google DeepMind phát triển, đánh bại nhà vô định cờ vây Hàn Quốc Lee Sedol vào tháng 03/2016, điều này tạo ra một cú sốc mạnh thực sự tại Trung Quốc, nơi mà cờ vây có âm hưởng văn hóa rất lớn. Cho đến lúc đó, các quan chức Trung Quốc đã quan tâm đến trí thông minh nhân tạo. Thế nhưng thắng lợi này của một tập đoàn Hoa Kỳ đã thúc đẩy nhanh chương trình về trí thông minh nhân tạo của Trung Quốc, vì lo sợ bị tụt hậu về công nghệ. Thậm chí người ta coi đó như « thời điểm Spoutnik » tức là khi Liên Xô phóng thành công vệ tinh Spoutnik. »

Tại sao một công nghệ như trí thông minh nhân tạo lại hội tụ các căng thẳng chính trị với Hoa Kỳ ?

« Đối với nước Trung Quốc đương đại, trí thông minh nhân tạo là phương tiện trả lại cho chế độ vị thế được coi như là đương nhiên trên bàn cờ quốc tế. Đáp lại sự huyễn hoặc của Trung Quốc là « tư duy chuyên gia » Mỹ, như cách gọi của nhà phân tích chính trị Stanley Hoffmann, theo đó mọi vấn đề chính trị, hiểu theo nghĩa rộng của từ này, có thể được giải quyết thông qua kỹ thuật.
Hai siêu cường đều có những suy nghĩ huyễn hoặc về trí thông minh nhân tạo và mỗi bên đều chạy đua để có thể vượt lên trên những tiến bộ mà bên kia đạt được. Hoa Kỳ đối đầu với Trung Quốc về trí thông minh nhân tạo, giống như trước kia Mỹ đối đầu với Liên Xô trong lĩnh vực chinh phục không gian. Do vậy, trí thông minh tạo là một vấn đề chính trị. »



Trong cuộc đối đầu này, bên nào giành thắng lợi ?


« Trung Quốc có một nền kinh tế được chỉ đạo và đó là một lợi thế để điều phối việc thực hiện một chiến lược quốc gia. Thế nhưng, Trung Quốc cũng cần đến những nhân tài Mỹ để phát triển các ngành công nghệ riêng của họ. Còn Hoa Kỳ thì phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu và các đầu tư Trung Quốc. Ngoài ra, chính sách kinh tế của Mỹ chỉ có vai trò khuyến khích. Mỹ mong muốn là các doanh nghiệp mũi nhọn trong lĩnh vực phát minh có thể trang bị cho quân đội các khả năng công nghệ thông qua các thị trường. 

Thế nhưng hiện nay, các nhân viên của tập đoàn Google chống lại các dự án quân sự Mỹ, buộc tập đoàn này phải hủy các hợp đồng ký với quân đội. Do có khả năng chống lại Nhà nước, các tập đoàn công nghệ như Google có một vai trò ngoại giao thực sự. Đầu tư tư nhân trong lĩnh vực trí thông minh nhân tạo cao hơn rất nhiều so với đầu tư của các quốc gia và các doanh nghiệp có thế lực như những Nhà nước này sẽ có một tầm quan trọng chủ chốt khi đối mặt với Trung Quốc. »
Tiếc rằng trong cuộc đọ sức này, châu Âu bị đứng ngoài cuộc, đóng vai khán giả. Châu Âu bất lực nhìn dòng chất xám chảy qua nước Mỹ và chỉ biết nhìn việc chuyển giao công nghệ dồn sang Trung Quốc. ngủi của TT Mỹ không đủ để Trump hoàn tất việc đại sự này. Không bít dân Mỹ có hào phóng với Trump như đã từng với Obama không?


Tham vọng của Redcore, cùng rất nhiều công ty tin học Trung Quốc khác, bắt nguồn từ chương trình MIC 2025, được chính quyền Bắc Kinh khởi sự vào năm 2015. Bắc Kinh đặt mục tiêu trong 10 năm sau đó đưa Trung Quốc lên vị trí ngang hàng với các tập đoàn phương Tây hàng đầu, trong hàng loạt lĩnh vực công nghệ mũi nhọn, như robot, công nghệ không gian, vật liệu mới hay xe chạy bằng các loại năng lượng mới. Công nghệ tin học là một trong 10 lĩnh vực mũi nhọn này,
Vào năm 2015, TQ có một chương trình gọi là MADE IN CHINA 2025. Đây là tham vọng của TQ trở thành đại ca của thế giới. Chương trình này ĐÁNH vào lòng tự kiêu dân tộc (nationalist), qua một trong những người thân cận nhất của Xi. Cũng vì chương trình này mà Xi được sự ủng hộ của phần lớn các đảng viên, để rồi từ đó Xi xé bỏ cái điều lệ làm chủ tịch 10 năm (term limit). Giờ thì Xi thành chủ tịch muôn đời như Mao. Tuy nhiên, những gì đã xảy ra trong 6 tháng qua đã làm rung ring chiếc ghế của Xi khi một số đảng viên công khai chỉ trích đệ tử của Xi và cũng là cha đẻ của chương trình này, WANG (không biết first name). Xi có 5 đệ tử ngồi chung quanh bảo vệ. Wang là một trong 5 người đó, và là người thân cận nhất của Xi. Người ta cho rằng khi các đảng viên khác chỉ trích Wang, đó là một hình thức chỉ trích Xi luôn. Chiếc ghế thiên tử của Xi có phần lung lay nếu tình trạng này còn kéo dài.

Lý do mà người ta chỉ trích Wang vì họ cho rằng Wang đã chọc tức Trump qua cái MADE IN CHINA 2025. Danh từ "Made in China" vốn là một danh từ diễu cợt để chế nhạo những sản phẩm sản xuất từ TQ vì chất lượng thấp kém của nó. Wang muốn xài lại 3 chữ này để chọc quê ngược lại sau khi TQ thành đại bàng. 1 trong 10 kỹ nghệ mà TQ muốn phát triển là Robotics. Robotics này không phải là những cánh tay đơn giản mà người ta thường thấy trong các hãng sản xuất xe hơi, mà Robotics này mang hình ảnh của 1 con người, nói được, hiểu được ở 1 mực nào đó. Thí dụ, như một con sen trong gia đình. Kêu nó đi lấy ly nước. Thằng robot có thể đứng dậy, tới tủ lạnh, đủ thông mình để phân biệt bia và nước. Chứ không đụng đâu quơ đó. Người Nhật hiện thời đang lãnh đạo thế giới trên phương diện này. Người ta tin rằng nếu mai sau kỹ nghệ này phát triển thì nó có thể thay thế 1 bác sĩ mổ tim, thay thận, hay làm bất cứ cái gì mà cần mực độ chính xác CỰC CAO.

« Đại nhảy vọt» thời công nghệ số ?

Vấn đề là : 10 năm, thời gian quá ngắn để Trung Quốc thực hiện được tham vọng ghê gớm như vậy.
Bộ trưởng Công Nghiệp và Công Nghệ Tin Học Trung Quốc, hồi 2015, cũng thừa nhận là Trung Quốc phải cần đến 30 năm nữa mới có thể trở thành một siêu cường về công nghiệp. Hiện tại, Trung Quốc rất phụ thuộc vào « các công nghệ cơ bản », mà nước này chủ yếu phải mua của nước ngoài. Sau hơn 20 năm tồn tại, và cho dù đã có hàng tỉ đô la đầu tư, ngành tin học Trung Quốc vẫn không đưa ra được thị trường một « hệ điều hành » máy tính riêng, hay tự chế được các vi mạch tích hợp (SCMP : tính dễ tổn thương của Trung Quốc về công nghệ có thể thấy rõ qua vụ công ty viễn thông Trung Quốc ZTE phải ngừng hoạt động, vì bị Mỹ cắt nguồn linh kiện.
Trong sự phát triển của 1 nền kinh tế, người ta cần có 2 cái revolutions, tạm dịch là cách mạng. Cái thứ nhất là Industrial Revolution. Cái này TQ đã có. Sự phát triển của họ trong vòng 30 năm qua không hẳn là hoàn toàn hên. Họ đã có 1 căn bản khá vững, cho nên khi thời cơ đến thì họ chụp. Ngoài ra, họ còn có hai satellites là HK và Taiwan giúp rất nhiều trên phương diện tài chánh và kỹ thuật (*). Căn bản của Industrial Revolution là LUYỆN KIM KHÍ. Muốn biến thành 1 trong những quốc gia có kỷ nghệ (industrial nation) thì quốc gia đó phải biết luyện kim. Luyện kim có nhiều tầng lớp, và tùy theo tầng lớp nào mà quốc gia đó có thì sản phẩm của họ mới tăng theo. Một thí dụ cho thấy là TQ và Mỹ sản xuất hai chiếc máy bay chiến đấu. Cái của Mỹ gọi là Raptor 22; TQ gọi là J-20 hay sao đó.TQ ăn cắp hầu hết những gì cần thiết để chế ra 1 bản copy, nhưng họ không thể nào đi nốt được bước cuối của chiếc máy bay ngang hàng với Mỹ. Hỏi tại sao thì các nhân viên chuyên môn của Mỹ nói rằng "cứ nhìn khói máy bay thì họ biết trình độ luyện kim của TQ tới đâu." Và theo họ thì chiếc của TQ chỉ có thể đạt được 7.5/10 so với cái của Mỹ. Đó là 1 trong những nhươc điểm về ngành luyện kim khí của TQ.



(*) Trước năm 96, HK là một trong những trung tâm tài chánh của Á Châu, sau Nhật. Từ khi TQ lấy HK thì trung tâm tài chánh đó được dọn về Singapore. Trong tất cả 3 trung tâm tài chánh trên thế giới (Tokyo, HK, Singapore) không nơi nào qua mặt Saigon của VN trên địa thế và múi giờ. Nhưng SG nằm trong tay bác và đảng thì đâu có thằng ma nào dám xâm mình mà chơi. Tôi luôn có ước mơ ngày nào Saigon sẽ là trung tâm thay Singapore vì vị trí SG hơn nhiều. Nhìn vị trí SG trên bản đồ mà tiếc cho số phận ẩm hiu của VN.


SCMP nhận xét là : Dự án MIC 2025 – được triển khai từ ba năm nay, với tham vọng nhanh chóng đưa Trung Quốc lên đỉnh cao thế giới – đã gây ra một cơn sốt săn lùng công nghệ mới, với việc các công ty Trung Quốc tăng cường mua lại các doanh nghiệp mũi nhọn nước ngoài, hay cưỡng bức công ty nước ngoài làm việc tại Trung Quốc phải « chuyển giao » công nghệ… Nhiều cường quốc cũng có những dự án đầy tham vọng trong các công nghệ đỉnh cao, nhưng riêng trường hợp Trung Quốc, các can thiệp trực tiếp, và thô bạo của Bắc Kinh khiến các cường quốc công nghệ, trước hết là Hoa Kỳ, rất cảnh giác.

Muốn lên đỉnh, nhưng thiếu « cơ bản »
Đó là tại sao người ta nghi rằng Trump thật sự không có ý về TRADE WAR, nhưng điểm chính của Trump là chận sự phát triển của TQ trên phương diện này. Sau khi Mỹ khóa sổ không cho TQ đầu tư hay hợp tác với các công ty Mỹ thì Mỹ cũng ép Âu Châu làm tương tự. Ngay cả Canada cũng giảm bớt việc hợp tác với TQ trên phương diện technology. Nguyên thập niên 90's và 16 năm của Bush và Obama, TQ quậy tan nát các công ty Mỹ và Ấu Châu. Nhưng hôm nay thì Trump không cho nữa. Thậm chí, học sinh TQ sang học chuyên về techs Trump cũng cấm luôn. Bởi thế, người ta đặt câu hỏi thật sự Trump vì cán cân thương mại, hay vì cái khác? Cũng vì lý do này mà Wang bị các đảng viên TQ trách là quá tham vì mình chưa đủ sức. Nền high tech của TQ so với Âu Châu còn chưa đủ, huống chi đối với Mỹ. Bản chất người Á Châu, trong đó có VN, vốn là EXPANIONIST (tạm dịch là tham vọng chinh phạt, phát triển bằng cách xâm lăng). Tham vọng TQ không phải mới đây, mà có từ ngàn năm trước. VN cũng thế thôi. Cho nên khi nội công chưa đủ, nhưng TQ vẫn muốn thử với Mỹ. Trong 1 buổi gây quỹ cách đây không lâu, trong phòng kín với những người theo mình, Trump nói thẳng rằng 100 thằng học sinh TQ sang đây 99 thằng là điệp viên rồi. Đám liberals la um sùm, cho là racist. Nhưng sự thật cho thấy hầu hết các điệp viên kỹ thuật khoa học, hay kinh tế (economic espionage) đều là người TQ.

...
Bị chỉ trích mạnh, Trung Quốc đã buộc phải tỏ ra bớt hung hăng hơn. Hồi tháng 06/2018, Bắc Kinh ra lệnh báo chí ngừng nói đến kế hoạch MIC 2025. Tổng biên tập một tờ báo của bộ Khoa Học và Công Nghệ thừa nhận Trung Quốc đã « tự dối mình » khi nghĩ rằng có thể nhanh chóng đuổi kịp Mỹ.
Đừng lo. Nếu Trump không qua đến tháng 11 này của vụ midterm hay không thể thắng cữ 2020 mà thay vào đó 1 chú gà mái nào như đ/c Obama thì 5 năm thôi, TQ có tất cả. Lúc đó chỉ có nước lên Bắc Cực mà chơi với Polar Bears.



Quả thức cái họa TQ nếu Mỹ không ra tay thì sẽ chẳng có nước nào có khả năng đó cả. Mỹ không làm chẳng mấy chốc TQ sẽ qua mặt Mỹ bằng tài ăn cắp, bằng chính trí tuệ của người Mỹ . Cũng may Trump "xuất thế" kịp thời chặn cái tham vọng hoang tưởng "made in china" của Tập định với tới vào năm 2025. Có lẽ bây giờ tại Trung Nam Hải Tập đang giậm chân than trời: " Trời sinh Tập sao còn sinh Trump" như thời Tam Quốc Chu Du than Trời sao lại cho ra Gia Cát Lượng cùng với ổng .
TQ nó quên đã được cả thế giới vỗ béo mới như ngày nay thế mà không biết ơn còn trở mặt ngang ngược. Đã đến lúc Thế Giới phải chung tay với Mỹ của Trump đưa Tàu trở lại cái thời "bán muối" của nó rầu. (hehe dủng chữ của anh Sig Sauer hay dùng đó, mà chả hiểu sao mỗi này đọc chữ này trong những bài post của anh tui không nhịn được cười) 
Chỉ e rằng nhiệm kỳ 4 năm quá ngắn

Khoảnh khắc tàu chiến Trung Quốc “áp sát nguy hiểm” tàu Mỹ trên Biển Đông

Dân trí Hình ảnh được cho là ghi lại cảnh tàu chiến Trung Quốc “chạm trán” tàu hải quân Mỹ khi tàu này đang làm nhiệm vụ gần quần đảo Trường Sa của Việt Nam trên Biển Đông cho thấy khoảng cách quá gần giữa 2 tàu. Mỹ gọi đây là hành vi tiếp cận “không an toàn và thiếu chuyên nghiệp”.
 >> Các nước dồn dập điều tàu chiến tới Biển Đông, gây sức ép với Trung Quốc
 >> Mỹ "tố" tàu Trung Quốc áp sát "không an toàn" gần Trường Sa

 Tàu USS Decatur của Mỹ (trái) và tàu Lanzhou của Trung Quốc chạm trán nhau trên Biển Đông (Ảnh: Hải quân Mỹ)

Tàu USS Decatur của Mỹ (trái) và tàu Lanzhou của Trung Quốc "chạm trán" nhau trên Biển Đông (Ảnh: Hải quân Mỹ)

Theo Business Insider, những bức ảnh ghi lại khoảnh khắc 2 tàu chiến chạm trán được trang tin gCaptain đăng tải đầu tiên. Sau đó, 3 quan chức của Mỹ đã xác nhận với hãng tin CNN rằng đây là những bức hình thật.

Theo đó, hình ảnh cho thấy tàu khu trục lớp Luyang II tên lửa dẫn đường Lanzhou (của Trung Quốc) đã tiếp cận tàu khu trục lớp Arleigh Burke USS Decatur (Mỹ) ở khoảng cách rất gần.

Ngày 30/9, Đại tá Charles Brown, phát ngôn viên Hạm đội Thái Bình Dương Mỹ, đã chỉ trích tàu Trung Quốc thực hiện “động thái không an toàn và thiếu chuyên nghiệp gần đá Gaven trên Biển Đông”.

Theo ông Brown, tàu Lanzhou đã “thực hiện hàng loạt động thái gây hấn với cấp độ tăng dần, đồng thời phát cảnh báo yêu cầu tàu Decatur rời khỏi vùng biển”. Tiếp đó, tàu khu trục của Trung Quốc đã tới gần trước mũi tàu Mỹ và chỉ cách tàu Mỹ khoảng “41m”. Trước tình huống này, tàu Decatur buộc phải chuyển hướng “để tránh va chạm”.

Trước đó, CNN hôm 30/9 đưa tin rằng Hải quân Mỹ đã điều tàu khu trục USS Decatur di chuyển trong phạm vi 12 hải lý gần đá Gaven và đá Gạc Ma thuộc quần đảo Trường Sa của Việt Nam. Mỹ nhấn mạnh đây là một phần trong cuộc tuần tra đảm bảo tự do hàng hải trên Biển Đông, là động thái thách thức những tuyên bố chủ quyền sai trái, không tuân thủ luật pháp quốc tế trên Biển Đông, đồng thời thể hiện cam kết của Washington về việc duy trì các quyền sử dụng vùng biển và không phận quốc tế theo đúng quy định.

Trong khi hải quân Mỹ thực hiện các nhiệm vụ tuần tra tự do hàng hải trên khắp mọi nơi trên thế giới, Trung Quốc dường như đặc biệt tỏ ra "nhạy cảm" với các nhiệm vụ tại khu vực Biển Đông, do các tàu và máy bay của Mỹ thường tiến tới hoặc bay lại gần các đảo nhân tạo mà Trung Quốc bồi đắp và quân sự hóa phi pháp, vi phạm luật lệ quốc tế.

Tuần trước, Mỹ đã điều các máy bay ném bom B-52 bay qua Biển Đông, động thái khiến Trung Quốc “nóng mặt”. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Jim Mattis nói rằng việc Mỹ điều tàu và máy bay đi qua khu vực biển và không phận quốc tế là điều hoàn toàn bình thường.

Vụ chạm trán nhìn từ một góc độ khác (Ảnh: Hải quân Mỹ)
Vụ chạm trán nhìn từ một góc độ khác (Ảnh: Hải quân Mỹ)

Đức Hoàng

Theo Business

Hải quân Mỹ lên kế hoạch tập trận lớn trên biển Đông nhằm cảnh cáo TQ

Photo Credit: WP

(CNN) – Hạm đội Thái Bình Dương của Hải quân Hoa Kỳ đã đề ra một kế hoạch bí mật về một cuộc biểu dương lực lượng nhằm cảnh cáo Trung Quốc cũng như chứng minh Hoa Kỳ trong tư thế sẵn sàng ngăn chặn và đối phó bất cứ hành động quân sự nào từ Bắc Kinh, theo một số viên chức quốc phòng Hoa Kỳ.

Bản dự thảo từ Hải quân đề nghị để Hạm đội Thái Bình Dương thực hiện một loạt các hoạt động kéo dài trong một tuần vào tháng 11 với mục tiêu tập trung cao độ vào các cuộc tập trận liên quan đến tàu chiến, phi cơ chiến đấu và cả binh lính nhằm cho thấy, Mỹ có thể nhanh chóng đối phó với kẻ thù cùng một lúc trên nhiều mặt trận.

Kế hoạch đề nghị các tàu chiến và phi cơ Mỹ hoạt động tự do hàng hải trên vùng biển Đông gần lãnh hải Trung Quốc và eo biển Đài Loan nhằm chứng minh quyền tự do đi lại trên vùng biển quốc tế. Đề nghị này có nghĩa, tàu và phi cơ Mỹ có thể hoạt động gần với lực lượng của Trung Quốc.

Tuy nhiên, các quan chức quốc phòng Mỹ nhấn mạnh, họ không có ý định gây chiến với Trung Quốc.

Trong khi quân đội Mỹ vẫn thực hiện các cuộc tập trận quanh năm thì kế hoạch này đề nghị một số hoạt động diễn  ra chỉ trong vài ngày. Mặc dù một viên chức coi đây “chỉ là một ý tưởng” nhưng chiến dịch tập trận toàn diện có tên hẳn hoi và được lưu hành trong nhiều cấp ở bộ quốc phòng.  

Các viên chức Hoa Kỳ thừa nhận Trung Quốc thường xem những hoạt động như vậy là hành động khiêu khích. Họ cũng thừa nhận rằng cộng đồng tình báo sẽ cân nhắc bất cứ quan ngại nào về phản ứng từ Bắc Kinh.

Ngũ Giác Đài và Hạm đội Thái Bình Dương hiện từ chối thừa nhận hay đưa ra bình luận.

Kế hoạch tập trận được dự tính sẽ diễn ra vào tháng 11 khi bầu cử giữa kỳ diễn ra có thể mang hàm ý chính trị cho chính phủ Trump nếu binh sĩ Mỹ bị Trung Quốc thách thức.

Các cuộc tập trận sẽ tập trung vào một loạt hoạt động trên Thái Bình Dương, gần Trung Quốc, nhưng chúng có thể trải dài sang tận bờ biển phía Tây Nam Mỹ nơi Trung Quốc đang gia tăng đầu tư. Nếu đề nghị ban đầu được phê chuẩn, các cuộc  tập trận có thể mở rộng đến gần lãnh hải Nga.

Bộ trưởng Quốc phòng James Mattis và Tướng Joseph Dunford – Chủ tịch Liên quân – sẽ xem xét ảnh hưởng ngoại giao của mỗi một hoạt động. Họ cũng sẽ cân nhắc nguy cơ đột ngột di chuyển lực lượng đến các khu vực mới cách xa các địa điểm đã triển khai quân, và liệu những khu vực có mối đe doạ tiềm năng có bị bỏ ngỏ về mặt quân sự hay không, đặc biệt ở Trung Đông.

Vào thời điểm này, kế hoạch vẫn đang nằm trong vòng thẩm định của giới quân sự.

Đề nghị được phát triển từ Chiến lược Quốc phòng của Ngũ Giác Đài, trong đó tập trung vào việc tăng sức mạnh quân sự trước thách thức từ quân đội Trung Quốc và Nga. Ông Mattis yêu cầu các vị tư lệnh Mỹ đề ra những biện pháp triển khai lực lượng sáng tạo và bất ngờ. Hiện tại khu trục hạm Harry S Truman đang có bước đi không tiền lệ, hoạt động trên vùng biển Bắc nhằm gởi đến Nga tín hiệu, lực lượng quân đội Hoa Kỳ có thể vươn tới khu vực đó.

Hương Giang (Theo CNN)

Trung Quốc: Tham thì thâm

Phạm Nguyên Trường dịch |

Đầu đề những bài báo có tính giật gân về cuộc chiến thương mại của Tổng thống Mỹ Donald Trump với Trung Quốc không được làm lu mờ những phản ứng dữ dội trên diện rộng nhằm chống lại các hoạt động thương mại, đầu tư và cho vay mang tính con buôn của của nước này. Trên thực tế, vị thế “ngồi mát ăn bát vàng” của Trung Quốc có thể sắp cáo chung.

Trong chuyến thăm chính thức gần đây tới Trung Quốc, Thủ tướng Malaysia, Mahathir Mohamad, đã chỉ trích nước chủ nhà là đã dùng những dự án cơ sở hạ tầng to lớn – và các khoản vay khó trả – nhằm khẳng định ảnh hưởng của nước này trước với các quốc gia nhỏ bé hơn. Những lời cảnh báo của Mahathir ở Bắc Kinh nhằm chống lại “phiên bản mới của chủ nghĩa thực dân” được nhiều người chú ý vì được cho là táo bạo, đồng thời thể hiện được cuộc phản công trên diện nhắm chống lại các hoạt động hoạt động thương mại, đầu tư và cho vay mang tính con buôn của của nước này.

Từ năm 2013, dưới sự bảo trợ của chiếc ô mang tên “Sáng kiến Một Vành Đai, Một Con Đường”, Trung Quốc đã tài trợ và triển khai các dự án to lớn trong lĩnh vực cơ sở hạ tầng ở các quốc gia trên thế giới nhằm làm cho quyền lợi của những nước này tương thích với quyền lợi của Trung Quốc, đồng thời giành được vị thế chính trị trong những khu vực chiến lược và xuất khẩu sản phẩm thặng dư của Trung Quốc. Bằng cách đấu thầu các dự án thiếu minh bạch và không công khai trong sáng kiến Một Vành Đai, Một Con Đường, Trung Quốc thường xuyên thổi phồng quá mức giá trị của những dự án này, làm cho các nước phải gồng mình lên để trả nợ.

Khi các nước này bị rơi vào bẫy nợ của Trung Quốc, họ có thể bị buộc phải thực hiện những giao dịch thâm chí còn tệ hơn để bù đắp cho chủ nợ vì những khoản nợ không thể nào trả nổi. Đáng chú ý nhất, tháng 12 năm ngoái, Sri Lanka buộc phải chuyển hải cảng Hambantota, có tính chiến lược, do Trung Quốc xây dựng cho Trung Quốc theo hợp đồng thuê kéo dài 99 năm, chẳng khác gì chế độ thực dân, vì nước này không còn khả năng trả nợ.Kinh nghiệm của Sri Lanka là hồi chuông cảnh tỉnh cho các quốc gia khác đang mắc những khoản nợ lớn với Trung Quốc. Sợ rằng mình cũng có thể mất những tài sản có tính chiến lược, các nước này hiện đang cố gắng loại bỏ, giảm quy mô hoặc thương lượng lại các hợp đồng. Mahathir, người từng mở đường cho các khoản đầu tư của Trung Quốc ở Malaysia, đã kết thúc chuyến thăm Bắc Kinh bằng cách hủy bỏ các dự án của Trung Quốc trị giá gần 23 tỷ USD.


Các nước khác như Bangladesh, Hungary và Tanzania cũng đã hủy bỏ hoặc thu nhỏ các dự án thuộc sáng kiến Một Vành Đai, Một Con Đường. Myanmar, hy vọng sẽ bảo đảm được cơ sở hạ tầng mà họ đang cần nhưng không bị rơi vào bẫy nợ của Trung Quốc, đã đe dọa hủy bỏ và đã đàm phán, giảm chi phí xây dựng cảng Kyaukpyu từ 7,3 tỷ USD xuống còn 1,3 tỷ USD.

Ngay cả các đối tác gần gũi nhất của Trung Quốc cũng đang phải cảnh giác với sáng kiến Một Vành Đai, Một Con Đường. Pakistan, từng cộng tác lâu dài với Trung Quốc nhằm kiềm chế Ấn Độ và là nước nhận tài trợ Một Vành Đai, Một Con Đường lớn nhất, chính phủ mới được giới quân sự hậu thuẫn đã tìm cách xem xét lại hoặc đàm phán lại các dự án nhằm đối phó với cuộc khủng hoảng nợ đang xấu đi. Ở Campuchia, một nước vay nợ hàng đầu khác của Trung Quốc, lo ngại về việc trở thành thuộc địa của Trung Quốc cũng đang gia tăng.

Ở những nơi khác cũng có những phản ứng dữ dội như thế. Hội nghị Các Đảo Thái Bình Dương hằng năm trong thời gian gần đây là một trong những Hội nghị gây ra nhiều tranh cãi nhất trong lịch sử của nó. Chính sách của Trung Quốc đối với khu vực, cùng với hành vi của lãnh đạo phái đoàn Trung Quốc tại chính sự kiện này, đã thúc đẩy tổng thống Nauru – nước cộng hòa nhỏ nhất thế giới, chỉ với 11.000 dân – lên án sự hiện diện “đầy kiêu ngạo” của Trung Quốc ở Nam Thái Bình Dương. Ông tuyên bố, Trung Quốc không thể “ra lệnh cho chúng ta.”

Về lĩnh vực thương mại, cuộc chiến tranh thương mại đang leo thang của Tổng thống Mỹ, Donald Trump, chống lại Trung Quốc đang giành hết đầu đề các bài bái, nhưng mục đích của Trump đi xa hơn hẳn việc phê phán Trung Quốc. Với các chính sách khác nhau, từ trợ cấp xuất khẩu và hàng rào phi thuế quan đến vi phạm bản quyền sở hữu trí tuệ và hướng thị trường trong nước về phía có lợi cho các công ty Trung Quốc, Trung Quốc, theo lời của Graham Allison ở Đại học Havard, là “nền kinh tế có tính bảo hộ, trọng thương và trấn lột lớn nhất trên thế giới”.

Là nước xuất khẩu hàng hóa lớn nhất thế giới, Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của nhiều nước. Bắc Kinh đã tận dụng vai trò này bằng cách sử dụng thương mại để trừng phạt những nước không chịu tuân theo ý mính, trong đó có cấm nhập khẩu một số sản phẩm cụ thể, ngăn chặn xuất khẩu những mặt hàng chiến lược (ví dụ, đất hiếm), chặn đứng du lịch từ Trung Quốc và khuyến khích người tiêu dùng trong nước tẩy chay hoặc biểu tình phản đối các doanh nghiệp nước ngoài.

Thực tế là Trung Quốc đã trờ thành đất nước đầy sức mạnh và giàu có bằng cách không tuân thủ luật lệ thương mại quốc tế. Nhưng giờ đây, nước này đang nhận lãnh hậu quả, vì ngày càng có nhiều nước áp đặt thuế chống bán phá giá hoặc thuế nhập khẩu mang tính trừng phạt đối với hàng hóa của Trung Quốc. Và, khi nhiều nước cảm thấy lo lắng về trước việc Trung Quốc sẽ buộc phải theo ý mình bằng cách lôi họ vào bẫy nợ, sáng kiến Một Vành Đai, Một Con Đường sẽ không còn suôn sẻ như xưa nữa.

Ngoài thuế nhập khẩu của Trump, EU đã đệ đơn khiếu nại lên WTO về việc Trung Quốc buộc phải chuyển giao công nghệ, coi đấy là điều kiện để được tiếp cận thị trường. Các khoản trợ cấp xuất khẩu của Trung Quốc và các hoạt động làm méo mó thị trường khác được lập ra nhằm đối phó với sự phản đối quốc tế ngày càng lớn hơn. Theo quy định của WTO, các nước có thể áp đặt thuế nhập khẩu đối với món hàng hóa được trợ cấp từ nước ngoài mà chó thể làm thiệt hại cho các ngành sản xuất ở trong nước.

Hiện nay, Chủ tịch Trung Quốc, Tập Cận Bình, không những phải bảo vệ Một Vành Đai, Một Con Đường, sáng kiến trong chính sách đối ngoại của chính ông ta, mà còn đối mặt với những lời chỉ trích trong nước – dù đã bị bịt miệng – về việc phô trương tham vọng toàn cầu của Trung Quốc và do đó, tạo ra phản ứng quốc tế dữ dội, mà Mỹ chính là người lãnh đạo. Tập Cận Bình đã bỏ qua châm ngôn nổi tiếng nhất của Đặng Tiểu Bình: “Ẩn mình chờ thời”. Thay vào đó, Tập Cận Bình quyết định theo đuổi chiến lược hung hăng không cần che đậy, làm cho nhiều người tự hỏi liệu Trung Quốc có đang nổi lên như một đế quốc kiểu mới hay không.

Thương mại quốc tế đã mang về cho Trung Quốc những lợi ích to lớn, tạo điều kiện cho nước này trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, đồng thời cũng làm cho hàng trăm triệu người thoát cảnh đói nghèo. Đất nước này không thể cho phép mình đánh mất những lợi ích đó trước phản ứng quốc tế nhằm chống lại các hoạt động thương mại và đầu tư không công bằng của chính mình.

Sự phụ thuộc của Trung Quốc vào thặng dư thương mại và dự trữ ngoại hối nhằm tài trợ cho việc mở rộng vị thế của mình trên toàn thế giới làm cho nước này dễ bị tổn thương hơn trước những phản ứng hiện nay. Trên thực tế, nếu Trung Quốc thay đổi chiến lược và tuân thủ luật lệ quốc tế, thặng dư thương mại và dự trữ ngoại hối sẽ bị ảnh hưởng. Tóm lại, dù chọn biện pháp nào, thời kì “ngồi mát ăn bát vàng” của Trung Quốc có thể sắp cáo chung.

Brahma Chellaney, Giáo sư Nghiên cứu Chiến lược tại Trung tâm Nghiên cứu Chính sách có trụ sở ở New Delhi và cộng tác viên Học viện Robert Bosch ở Berlin, là tác giả của chín cuốn sách, trong đó có Asian Juggernaut, Water: Asia’s New Battleground, and Water, Peace, and War: Confronting the Global Water Crisis./.



 Bản để in  Lưu dạng file  Gửi tin qua email  Thảo luận


Những nội dung khác:




Lên đầu trang

     Tìm kiếm 

     Tin mới nhất 
Khi đạo đúc cách mạng phá tan đạo đức dân tộc
Lá lành đùm lá rách: 10 tấn gạo từ thiện cho đồng bào nghèo ở Cambodia
TQ dự định dùng tàu chiến đâm các chiến hạm Mỹ - Từ chiến thuật biển người đến biển tàu
Tố Hữu nhà thơ lớn CSVN khát máu, VC dựng đền tưởng niệm
Thư ngỏ về Tình trạng Tra tấn Tinh thần Trần Huỳnh Duy Thức
Từ chiếm đất, biển đến doanh nghiệp: Những nhà đầu tư Trung Quốc tăng cường mua doanh nghiệp Việt - CSVN dung dưỡng buôn phụ nữ qua TQ mại dăm:
Chủ tiệm nail Việt gốc Hoa dính cáo buộc buôn người, sử dụng nô lệ lao động VN
Dân nổi lên đánh chết công an ở Sài Gòn - Phó ban Quân Sự bắn chết người tình Phó Chủ Tịch Hội Đồng ND rồi tự tử
Phụ nữ thời XHCN: Cô gái Việt Xuất Khẩu bị sát hại ở Nhật: Người thân bàng hoàng, mong đón thi thể em về quê sớm
Việt Nam tìm kiếm hợp tác để đối phó với Trung Quốc nhưng bị làm ngơ vì cố bám víu XHCN
Khuyến khích VN đòi lại Hoàng Sa, Mỹ lại điều tàu tuần tra gần các đảo bị TQ cưỡng chiếm
Xúc phạm cờ Phúc Kiến, Huỳnh Thục Vy bị 2 năm 9 tháng tù vì xịt sơn lên cờ tổ VC
Năng suất lao động thời CS: Người Việt “đội sổ” năng suất lao động ĐNÁ: Hấp dẫn đầu tư nhờ… đông?
Khủng bố người Hoa ở Mỹ: Xe ôtô lao vào khu người Hoa ở New York, 7 người thương vong
Chỉ có trong Văn hóa XHCN thời đại HCM!

     Đọc nhiều nhất 
Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ cảnh báo Trung Quốc nhân chuyến công du châu Á- Người VN nên hiến kế cho TT Trump đánh TQ đòi Hoàng Sa, mua tàu cao tốc tấn công cảm tử khai chiến [Đã đọc: 350 lần]
Những người còn lương tri đều từ bỏ đảng: Nhà văn Nguyên Ngọc, GS Chu Hào, NS Kim Chi đều đồng loạt từ bỏ đảng CSVN [Đã đọc: 305 lần]
Nhà hàng Tàu thịt người: Xác những người di cư bị đông đá rong nhà hàng Tàu Cộng ở Pháp [Đã đọc: 291 lần]
Bộ trưởng Indonesia gọi cách đánh bắt của Trung Quốc là “hành vi tội phạm”, Nam Hàn phá tàu TQ,Argentine bắn tàu TQ trong khi CSVN khiếp sợ để tàu TQ giết ngư dân không dám mở miệng! [Đã đọc: 290 lần]
Kế hoạch phản công tái chiếm Hoàng Sa [Đã đọc: 261 lần]
Người Việt lừa đảo: Cựu giám đốc thể thao gốc Việt của Microsoft bị tố cáo ăn cắp $1.5 triệu [Đã đọc: 228 lần]
Lao nô thời CS: Báo động tình trạng tu nghiệp sinh Việt tử vong liên tiếp tại Nhật [Đã đọc: 223 lần]
Thánh tích kinh tế CSVN: Dân Việt gánh mỗi người 34 triệu đồng nợ công [Đã đọc: 219 lần]
Sự thù hận đang lan tràn ở Mỹ thời Trump [Đã đọc: 218 lần]
Vợ Việt chồng Hoa: Bi kịch cuộc tình xa xứ của người phụ nữ gốc Việt tại Úc bị người tình sát hại khi “phê”- Nữ SV VN bị đàn ông Bỉ sát hại thiêu xác [Đã đọc: 211 lần]

Trang chủ :: Tin tức - Sự kiện :: Website tiếng Việt lớn nhất Canada email: vietnamville@sympatico.ca :: Bản sắc Việt :: Văn hóa - Giải trí :: Khoa học kỹ thuật :: Góc thư giãn :: Web links :: Vietnam News in English :: Tài Chánh, Đầu Tư, Bảo Hiểm, Kinh Doanh, Phong Trào Thịnh Vượng :: Trang thơ- Hội Thi Nhân VN Quốc Tế - IAVP :: Liên hệ

Bản quyền: Vietnamville
Chủ Nhiệm kiêm Chủ Bút: Tân Văn.