Vietnamville http://www.vietnamville.ca
Tuyệt tác: Cô hái mơ – Chùa Hương Xa Lắm của Nguyễn Bính dịch sang Anh Ngữ bởi nữ sĩ Hương Cau Thomas T N Cao
08.07.2019

   Cô hái mơ là một trong những bài thơ nổi tiếng của Nguyễn Bính được Phạm Duy phổ nhạc rất sớm. Bài thơ có lẽ được sáng tác trong khoảng thời gian từ 1939 đến 1940. Ý kiến một số tác giả cho rằng đây là bài thơ đăng báo đầu tiên của Nguyễn Bính có thể là không chính xác. Bởi bài thơ này được đăng trong Tiểu thuyết thứ năm đến tận số 14, trong khi đó ngay từ số đầu tiên Nguyễn Bính đã có thơ đăng ở tờ báo này rồi.


Nguyễn Bính

Thi sĩ Nguyễn Bính (1918 – 1966)

   Cô hái mơ lấy bối cảnh ở chùa Hương. Nguyễn Bính đã nhiều lần đi chùa Hương, vậy ông sáng tác bài thơ này vào lúc nào? Theo tác giả Ngọc Giao thì ông thai nghén bài thơ này trong lần đi thăm chùa Hương vào năm 1939 cùng với nhóm bạn văn nghệ thành phố Nam Định, trong đó có Ngọc Giao. Cả bọn thuê một chiếc thuyền lớn, khởi hành từ Phủ Lý vào Bến Đục. Trên thuyền, ngoài bạn văn nghệ ra còn có một đào hát ca trù và một kép đờn lớn tuổi. Thức nhắm thì mua hẳn một con dê sống để lên thuyền làm thịt. Ngoài rượu thịt ra, theo đề nghị của Nguyễn Bính, cả bọn còn mang theo bàn đèn để vui cùng nàng tiên nâu.

Đến chùa Hương, Nguyễn Bính tách hẳn mọi người ra, lội vào rừng mơ cho đến chiều tối mới về quán trọ. Ngọc Giao cho biết trong bữa cơm tối hôm ấy Nguyễn Bính uống rượu nhiều hơn, miệng luôn lẩm nhẩm và có lúc rút sổ tay ra ghi vội vài câu. Về sau mới biết ông bắt đầu thai nghén bài thơ Cô hái mơ. Điều khiến Ngọc Giao lấy làm lạ là Nguyễn Bính thường làm thơ rất dễ dàng, chưa bao giờ vò đầu bứt tai với một thi phẩm dù ngắn dù dài, thế nhưng với bài thơ này ông lại có vẻ vất vả lắm.

Vì sao lại như thế?

Ta hãy đọc lại bài thơ Cô hái mơ để xem có điều gì lạ ở trong đó không.

Thơ thẩn đường chiều một khách thơ
Say nhìn xa rặng núi xanh lơ
Khí trời lặng lẽ và trong trẻo
Thấp thoáng rừng mơ cô hái mơ

Ấn tượng ban đầu là bốn câu thơ thật hay, thật trong trẻo. Thế nhưng ta cảm thấy có điều gì đó khang khác. Đọc kỹ một chút ta mới thấy rằng, dường như là nó kiểu cách quá. Những câu thơ này khác nhiều so với những câu tả cảnh mộc mạc chân chất mà ta quen nghe ở Nguyễn Bính như là “Hội làng mở giữa mùa thu/Giời cao gió cả giăng như ban ngày” hay là “Thu sang trên những cành bàng/Chỉ còn hai chiếc lá vàng mà thôi”… Ta thấy cái câu thơ Khí trời lặng lẽ và trong trẻo mới thật xa lạ với ông làm sao. Nó như là thơ của ai ấy. Câu thơ này mà đặt bên cạnh những câu thơ tả cảnh sau đây cũng của ông thì thật là một trời một vực:

Suốt giời không một điểm sao
Suốt giời mực ở nơi nào loang ra
Lửa đò chong cái giăng hoa
Mõ sông đùng đục canh gà le te
(Lửa đò)

Thật ra, Nguyễn Bính có khá nhiều bài thơ mà trong đó ông như muốn thoát khỏi giếng nước ao làng của mình như vậy rồi chứ không chỉ riêng trong Cô hái mơ. Chẳng thế mà Hoài Thanh đã từng nhận xét Nguyễn Bính có nhiều lúc không nhà quê chút nào. Hoài Thanh đã dẫn ra bốn câu thơ sau đây của Nguyễn Bính để chứng minh:

Đã thấy xuân về với gió đông
Với trên màu má gái chưa chồng
Bên hiên hàng xóm, cô hàng xóm
Ngước mắt nhìn trời đôi mắt trong
(Xuân về)

Nhà phê bình của chúng ta cảm thấy khó chịu về điều này và tiếc cho Nguyễn Bính. Ông viết tiếp trong Thi nhân Việt Nam: “Thế thì những câu trên này nên bỏ đi ư? Ai nỡ thế. Nhưng vì có những câu ấy mà người ta khó nhận thấy cái hay của những câu khác có tính cách ca dao” và “Đó là một điều đáng vì Nguyễn Bính phàn nàn. Đáng trách chăng là giữa những bài giống hệt ca dao người bỗng chen vào một đôi lời quá mới. Ta thấy khó chịu như khi vào một ngôi chùa có những ngọn đèn điện trên bàn thờ Phật”.

Nhà phê bình nói quá đúng nhưng may mà Cô hái mơ lại là một bài thơ hay. Hơn thế nữa nó là một bài thơ xuất sắc. Nhưng bài thơ này, nếu chẳng may thất lạc mà có người mới sưu tầm được, chắc không ai xếp vào thơ Nguyễn Bính mà sẽ xếp nhầm qua cho một tác giả khác.

Ta hãy đọc tiếp khổ thơ thứ hai và ba:

Hỡi cô con gái hái mơ già
Cô chửa về ư? Đường thì xa
Mà ánh chiều hôm dần một tắt
Hay cô ở lại về cùng ta?

Nhà ta ở dưới gốc cây dương
Cách động Hương Sơn nửa dặm đường
Có suối nước trong tuôn róc rách
Có hoa bên suối ngát đưa hương

Càng đọc càng thấy nét đẹp duyên dáng thướt tha của bài thơ nhưng đồng thời lại thấy xa dần một Nguyễn Bính chân quê. Cái hình ảnh “suối nước trong tuôn róc rách” và “hoa bên suối ngát đưa hương” là hai hình ảnh đã “hương đồng gió nội bay đi rất nhiều”. Vì sao lại như vậy?

cô hái mơ - Nguyễn Bính

Cho đến lúc này, có lẽ tất thảy chúng ta đều công nhận những lời thơ chân chất mộc mạc của Nguyễn Bính chính là những kết tinh của hồn dân tộc, xứng đáng được tôn vinh. Thế nhưng vào thời kỳ nó vừa xuất hiện, không phải ai cũng đồng ý với những đánh giá như vậy. Đây đó vẫn có nhiều ý kiến ngược lại. Chẳng hạn như tác giả Thượng Sĩ. Người này chê là Nguyễn Bính làm hò vè. Vì vậy có thể Nguyễn Bính bị một áp lực tâm lý, ảnh hưởng đến quan niệm sáng tác của mình, để mà từ đó ông cố gắng cách tân thơ mình chăng?

Tuy nhiên dù sao những bài thơ ấy cũng không hoàn toàn bị Tây hóa. Có lẽ Nguyễn Bính vẫn không muốn đi quá xa rặng tre làng dấu yêu của mình, hoặc là cái chất nhà quê đã thấm vào máu rồi nên ông không thể là một Xuân Diệu hoặc Huy Cận được. Vì vậy mà xen vào những câu thơ thật mới vẫn có những câu quê mùa. Chẳng hạn trong bài Cô hái mơ vẫn có những câu mộc mạc lẫn lộn vào đấy, dù ông cố vò đầu bứt tai để làm cho bằng được những câu thơ thật Tây:

Hỡi cô con gái hái mơ già
Cô chửa về ư? Đường thì xa

Chửa về ư là lối nói người xứ quê của ông mà Nguyễn Bính vẫn quen dùng lâu nay.

Cô hái mơ là một thi phẩm rất thành công của Nguyễn Bính nhưng là một thi phẩm cách tân, chất dân dã quê mùa còn lại quá ít. Không biết ta nên đánh giá thế nào về điều này. Có nên phê bình mạnh mẽ như Hoài Thanh hay không? Đến đây ta nhớ lại lời kể của Ngọc Giao và mới hiểu vì sao Nguyễn Bính lại quá khó khăn khi sáng tác bài thơ này đến vậy.

Cô hái mơ

Thơ thẩn rừng chiều một khách thơ,
Say nhìn xa rặng núi xanh lơ,
Khí trời lặng lẽ và trong trẻo,
Thấp thoáng rừng mơ cô hái mơ.

Hỡi cô con gái hái mơ già!
Cô chửa về ư ? Đường thì xa
Mà ánh trời hôm dần một tắt
Hay cô ở lại về cùng ta?

Nhà ta ở dưới gốc cây dương
Cách động Hương Sơn nửa dặm đường
Có suối nước trong tuôn róc rách.
Có hoa bên suối ngát đưa hương.

Cô hái mơ ơi!
Chẳng trả lời nhau lấy một lời.
Cứ lặng rồi đi, rồi khuất bóng.
Rừng mơ hiu hắt lá mơ rơi.

Dị bản

Thơ thẩn đường chiều một khách thơ
Say nhìn xa rặng núi xanh lơ
Khí trời lặng lẽ và trong sáng
Thấp thoáng rừng mơ cô hái mơ.

Hỡi cô con gái hái mơ già
Cô chửa về ư đường còn xa
Mà ánh chiều hôm dần một tắt
Hay cô ở lại về cùng ta?

Nhà ta ở dưới gốc cây dương
Cách động Hương Sơn nửa dặm đường
Có suối nước trong tuôn róc rách
Có hoa bên suối ngát đưa hương

Cô hái mơ ơi, cô gái ơi
Chẳng trả lời tôi lấy một lời
Cứ lặng mà đi, rồi khuất bóng
Rừng mơ hiu hắt lá mơ rơi.

Bài thơ này đã được nhạc sĩ Phạm Duy phổ nhạc thành bài hát cùng tên.


Bản dịch của nữ sĩ Hương Cau Thomas T N Cao from BC, Canada 24 May, 2019, 



Apricot Picking Girl by Nguyen Binh 

Wandering in the forest in the afternoon is a poetic traveller 
Who admires the distant chain of mountains which are blue and blurred 
The scene is serene, quiet and the air is cool and fresh for breathing 
Flickering behind the bushes in the forest is the girl who is apricot picking. 


Hello my apricot picking girl, who is picking the ripening fruits 
You have not gone yet? It’s a long way home from the woods 
And the evening’s sunlight is quickly dying now 
Would you go with me and we would find the way out? 


My house is under the foliage of a lovely willow 
From the Cave of Fragrance Mountain, it’s o­nly half a mile to go 
There is a clear brook the water of which is babbling now and then 
And the flowers o­n the banks are beautiful and full of scent


 Oh my apricot picking girl! The picking is now finished. 
You still do not answer me even for a little bit. 
You keep going and your shadow keeps fading 
In the desolate apricot forest, apricot leaves are quietly falling. 

Translated from Vietnamese into English by 
Hương Cau Thomas T N Cao on 24 May, 2019, 
in British Columbia, Canada 

Chùa Hương Xa Lắm (Nguyễn Bính)

Chùa Hương xa lắm, em ơi!
Đò giang cách trở… chịu thôi cô mình!
Câu này anh nói thực tình.
Anh đi thì phải cho anh mượn tiền.

Chùa Hương ví độ đường liền,
Anh xin điểm chỉ một nghìn ngón tay.
Để dành tấm áo mẹ may,
Để dành, em ạ! Đến ngày đôi ta.

Bài thơ này được trích từ sổ tay của nhà thơ Nguyễn Bao. Theo nhà văn Tô Hoài, bài này đã được đăng trên Tiểu thuyết thứ Năm.


 The Huong’ s Pagoda Is Very Far Away     by Nguyen Binh  
The Huong’ s Pagoda is a long , long way , my dear! Not counting the crossings by boat, which is very difficult, I fear! Really, if you really want both of us to go Then you will have to get some money for me to borrow  

If the Huong’s Pagoda is close by, easy for going I am willing to provide thousands of my fingerprints So we can save the dress which our mother has spent time to sew Save it, my dear! Until the day we are ready to go…  
Translated from Vietnamese into English by Thomas T N Cao; penname Hương Cau o­n 24 May, 2019, in British Columbia, Canada

CÔ HÁI MƠ (Hoàng Thanh Tâm & Nguyễn Bính) - Thúy Huyền ...


https://www.youtube.com/watch?v=EWTNJ0V_3Mw
 - Translate this page
Video for co hai mo oi ngam tho▶ 5:53
Mar 24, 2012 - Uploaded by Hoang Thanh Tam Official
http://hoangthanhtam.blogspot.com Thơ: NGUYỄN BÍNH Nhạc: HOÀNG THANH TÂM Trình bày: THÚY HUYỀN Band ...

Ngâm thơ: Quê hương -Thơ Giang Nam - Lệ Quyên ngâm - YouTube


https://www.youtube.com/watch?v=bog1EYGxJ3A
Translate this page
Video for co hai mo oi ngam tho▶ 5:58
Jul 15, 2014 - Uploaded by Mạnh Hùng Nguyễn
Quê Hương Tác giả: Giang Nam Thuở còn thơ ngày hai buổi đến trường Yêu ... sách nhỏ "Ai bảo chăn trâu là khổ'' Tôi mơ ...

ngâm thơ - Cô hái mơ - Nguyễn Bính - Hồng Sa by Dươngđình Hùng ...


https://www.youtube.com/watch?v=hJYAhOgyZI8
 - Translate this page
Video for co hai mo oi ngam tho▶ 2:58
Jan 18, 2010 - Uploaded by Hung Duong
ngâm thơ Hồng Sa - thơ Nguyễn Bính , video& editing by DUONGDINHHUNG.

Cảm Xúc thơ Hồ Dzếnh - Hoàng Oanh ngâm - YouTube


https://www.youtube.com/watch?v=A3pNhUhGQd4
 - Translate this page
Video for co hai mo oi ngam tho▶ 4:09
Jan 10, 2010 - Uploaded by Heaven Nguyen
Cảm Xúc  gái Việt Nam ơi! Từ thuở sơ sinh lận đận rồi Tôi biết tình  u uất lắm Xa nhau đành chỉ nhớ nhau thôi  chẳng ...

NHÀ TÔI - Yên Thao - Ngọc Sang diễn ngâm - YouTube


https://www.youtube.com/watch?v=0iwAv6b2VWQ
 - Translate this page
Video for co hai mo oi ngam tho▶ 6:11
May 1, 2016 - Uploaded by Ngoc Sang
Tôi đứng bên này sông Bên kia vùng địch đóng Làng tôi đấy xạm đen màu tiết đọng Tre cau buồn tóc rũ ước  sương Màu trắng ...

Ngâm thơ: Cô gái mơ - Nguyễn Bính | Vietaudio - YouTube


https://www.youtube.com/watch?v=dapa9n3qdNg
 - Translate this page
Video for co hai mo oi ngam tho▶ 3:24
Jul 9, 2016 - Uploaded by Viet Audio
Ngâm thơ gái  - Nguyễn Bính Thơ thẩn đường chiều một khách thơ Say nhìn xa rặng núi xanh lơ 

The Huong’ s Pagoda Is Very Far Away by Nguyen Binh The Huong’ s Pagoda is a long , long way , my dear! Not counting the crossings by boat, which is very difficult, I fear! Really, if you really want both of us to go Then you will have to get some money for me to borrow If the Huong’s Pagoda is close by, easy for going I am willing to provide thousands of my fingerprints So we can save the dress which our mother has spent time to sew Save it, my dear! Until the day we are ready to go… Translated from Vietnamese into English by Thomas T N Cao; penname Hương Cau o­n 24 May, 2019, in British Columbia, Canada
URL của bản tin này::http://www.vietnamville.ca/article.7472
© Vietnamville contact: admin@vietnamville.ca